ازدواج با خویشاوندانِ درجه‌اول در ایران باستان: نقد تاریخی یک ادعای رایج

Farsi:

چکیده

ادعای رواج گسترده و پذیرفته‌شدهٔ اجتماعی ازدواج با خویشاوندان درجه ‌اول در ایران باستان، از جمله پیوندهایی مانند مادر–پسر یا خواهر–برادر، یکی از تکرارشونده‌ترین اتهام‌هایی است که در ادبیات جدلی پس از ظهور اسلام علیه دین زرتشتی و فرهنگ ایران  باستان مطرح شده است. این ادعاها نه بر پایهٔ شواهد و اسناد قابل اتکا یا باستان‌شناسی هم‌دوره، بلکه عمدتن بر اساس گزارش‌های متأخر، تفاسیر ایدئولوژیک، و سوءبرداشت از مفاهیم الهیاتی در متون فارسی میانه شکل گرفته‌اند.

این مقاله با تکیه بر تحلیل متون پهلوی، بررسی شرایط انتقال و بازنویسی این متون در دورهٔ پساساسانی، و ارزیابی پژوهش‌های معتبر ایران‌شناسی و زرتشت‌پژوهی، نشان می‌دهد که این اتهام فاقد اعتبار تاریخی بوده و بیش از آنکه بازتاب واقعیت اجتماعی ایران باستان باشد، محصول جدل‌های ایدئولوژیک و تلاش برای تحقیر فرهنگ ایرانیان است. در این مقاله همچنین نشان خواهیم داد، امکان زدایش و کاستن گزینشی این متون در دوران تسلط اعراب دور از ذهن نیست.

:EN

Abstract

The claim that marriage with first-degree relatives—including unions such as mother–son or brother–sister—was widespread and socially accepted in ancient Iran is one of the most recurrent accusations found in polemical literature produced after the rise of Islam against Zoroastrianism and the culture of ancient Iran. These claims are not grounded in reliable evidence or contemporaneous historical or archaeological documentation, but are largely based on late reports, ideological interpretations, and misreadings of theological concepts in Middle Persian texts.

Relying on an analysis of Pahlavi texts, an examination of the conditions under which these texts were transmitted and rewritten in the post-Sasanian period, and an evaluation of authoritative research in Iranian and Zoroastrian studies, this article shows that this accusation lacks historical validity. Rather than reflecting the social realities of ancient Iran, it is primarily the product of ideological polemics and deliberate attempts to demean Iranian culture. The article further demonstrates that the possibility of selective removal, reduction, or alteration of these texts during the period of Arab domination cannot be dismissed.