DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMİK, SOSYAL VE ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ÜZERİNE ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Dünyada küreselleşmenin giderek artan bir durum halini alması ile birlikte dünyada bulunan pazarlara da erişim kolay bir hal almıştır. Durumun böyle olması çok uluslu şirketlerin ortaya çıkmasına ve farklı ülkelere yatırımın önünü açmıştır. Böylece dolaysız yabancı sermaye yatırımları ortaya çıkmış ve zamanla artmıştır. Yatırımların artması ile birlikte, yatırımı alan ülke de bulunan faktörler üzerinde oluşturduğu etki de merak konusu olmuştur. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı, 1990-2019 yılları arasında Türkiye’de dolaysız yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik üzerine etkisini zaman serisi analizi ile ortaya çıkarmaktır. Araştırmada, dolaysız yabancı sermaye yatırımlarının; ekonomi üzerindeki etkisi için GSYİH, sosyal sürdürülebilirlik üzerine etkisi için sosyal harcamalar ve çevre üzerindeki etkisini incelemek için karbon emisyonu(CO2) değişkenleri kullanılmıştır. Ayrıca kontrol değişkeni olarak da ticaretin GSYİH içerisindeki payı kullanılmıştır. Veriler üzerinde yapılan analiz yöntemlerinde ilk olarak Johansen Jusellius eşbütünleşme analizi yapılmıştır. Daha sonra yapılan testin sağlamasını yapmak yani etkinin aynı yönlü olduğunu ortaya koymak için D-OLS ve FM-OLS analizleri yapılmıştır. Yapılan tüm analizler sonrasında doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik üzerine etkisinin pozitif olduğu belirlenirken, çevresel sürdürülebilirlik üzerine olan etkisi ise negatif olarak belirlenmiştir.