ANONİM BİR KAYNAĞIN IŞIĞINDA ŞAH İSMAİL'İN HAYATI VE ŞAHSİYETİ (The life and personality of Shah Ismail in the light of an anonymous source)

Safevî saltanatının kurucusu olan Şah İsmail, hükümdar, mürşit, kumandan ve şair kimli-ğiyle Türk-İslâm tarihinde kendine özgü bir yer edinmiştir. 1501 yılında Azerbaycan merkezli bir devlet kurarak on yıldan daha az bir süre zarfında Kafkas Dağlarından İran Kör-fezi’ne, Ceyhun ırmağından Fırat ırmağına değin uzanan geniş toprakları kendi impara-torluğunun sınırları içine almayı başaran Şah İsmail, siyasette olduğu kadar dinî propaganda ve edebiyat alanlarında da büyük muvaffakiyetler kazanmıştır. Kısa hayatı boyunca dikkate değer başarılara imza atması, onu sadece yazılı kaynakların değil, sözlü halk ede-biyatının da kahramanı haline getirmiştir. Netice itibarıyla daha Safevî döneminde Şah İsmail’in biyografisi hakkında başlıca olarak sözlü geleneğe dayanan eserler meydana gelmiştir. Makalemiz çerçevesinde daha çok Târîh-i ‘Âlemârâ-yı Şâh İsmâ‘îl (Şah İsmail’in Dünyayı Süsleyen Tarihi) adıyla bilinen destansı bir tarih eserini ele aldık. Söz konusu kaynak, Şah İsmail’in ölümünden yaklaşık 150 yıl sonra (1675-1676 yıllarında) kaleme alınmış olup, Azerbaycanlı anonim bir müellif tarafından tertip edildiği düşünülmektedir. Adı geçen eserin hacimli metnindeki ayrıntılı hikâyeler, Safevî dönemi halk rivayetlerindeki Şah İsmail algısını ortaya çıkarmamıza yardım etmektedir. Makalede bu eserin bilgileri diğer kaynaklarla karşılaştırmalı bir biçimde ele alındı ve sonuç itibarıyla Şah İsmail’in hangi meziyetlerinden dolayı halkın gözünde kahraman konumuna yükseldiği tespit edildi.