De twee Kruispoorten van Haarlem

Tijdens het beleg van Haarlem (1572-1573) werd de Kruispoort, één van de twee stadspoorten in de noordelijke stadsmuur, opgeblazen, waarna een geïmproviseerde halfronde verdedigingswal (de "Halve Maan") in gebruik werd genomen. Pas twintig jaar later werd de Kruispoort herbouwd. In de meeste beschrijvingen van de gebeurtenissen wordt impliciet of expliciet  gesteld, dat de nieuwe poort op dezelfde plaats in de Kruisstraat stond als de oude poort. Maar analyse van een aantal oude stadsplattegronden toont aan, dat de nieuwe poort vijftig meter naar het westen stond, ter hoogte van de Lange Margarethastraat. Dit is bevestigd door de vondst van de funderingen van de nieuwe poort onder de vloer van het huis aan de Nassaustraat 18. De reden voor herbouw op een andere locatie was, dat het puin van de oude poort en de Halve Maan nog niet kon worden opgeruimd. Het stadsbestuur had andere prioriteiten, met name het (her)bouwen van woningen om plaats te bieden aan de groeiende bevolking in de door het beleg en de brand van 1576 zwaar gehavende stad. Bovendien had de stad tot 1625 geen zeggenschap over het grondgebied van het Sint Jansklooster, waarop een groot deel van het puin van de Halve Maan lag. Dit verklaart ook de bocht in de Nassaustraat. Het oostelijk deel van deze straat, vroeger "Waaigat" of "Korte Ridderstaat" genoemd, fungeerde als toegangsweg vanaf de Kruisstraat tot de nieuwe Kruispoort, om het puin van de Halve Maan heen. Nog geen honderd jaar later werd de nieuwe Kruispoort alweer afgebroken in het kader van de nieuwe noordelijke stadsuitbreiding.