Psychospołeczne czynniki ryzyka zachowań niezgodnych z prawem młodzieży

Przestępczość jest złożonym zjawiskiem społecznym, istotnym dla całego społeczeństwa. Dlatego też od lat podejmuje się działania mające na celu poszerzenie wiedzy o czynnikach odpowiedzialnych za zachowania polegające na przekraczaniu norm przez uczestników życia społecznego oraz poszukiwaniu takich czynników, które odgrywają rolę pozytywną (chroniącą). W zależności od wiodącego nurtu badawczego, czynników takich poszukiwano w cechach indywidualnych jednostki lub też w środowisku zewnętrznym (rodzina, środowisko lokalne). Wiele badań poświęcono również weryfkowaniu zewnętrznych oznak czy genetycznych odchyleń wskazujących na predyspozycje do zachowań przestępczych. Nie bez znaczenia wydają się także czynniki neurobiologiczne, a w szczególności rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w populacji. Aktualnie trendy w prowadzonych badaniach czerpią z dorobku wielu dziedzin. Podkreśla się jednak, że każde zachowanie człowieka determinowane jest nie tylko przez jego osobowość, ale również przez środowisko, w jakim się znajduje.
Problematyka przestępczości jest tym ważniejsza, gdy zjawisko to dotyczy dzieci i młodzieży. Analiza dostępnych danych statystycznych dotyczących czynów karalnych popełnianych przez nieletnich wskazuje, że kwestia ta stanowi istotny problem społeczny. W 2015 roku w statystyce sądowej odnotowano ponad 12 tys. czynów karalnych popełnianych przez nieletnich sprawców oraz ponad 14 tys. orzeczeń sądowych w sprawach nieletnich w związku z demoralizacją. Ponadto, nie bez znaczenia wydaje się obniżający się wiek młodzieży wchodzącej „na drogę przestępczą”.
Celem badań była ocena rozpowszechnienia oraz analiza uwarunkowań tzw. „czynników ryzyka” w etiologii czynów przestępczych. Aby przeprowadzić analizę uwarunkowań przeprowadzono badania samoopisowe młodzieży, wywiady oraz testy psychologiczne, a uzyskany szeroki materiał empiryczny pozwolił na wychwycenie pewnych cech charakterystycznych oraz różnic pomiędzy młodzieżą, która przyznała się do popełnienia przestępstwa oraz tymi, którzy takich doświadczeń nie mieli. Opracowanie składa się z dwóch części. Pierwsza stanowi teoretyczne uzasadnienie podjętej tematyki badań. Druga natomiast ma charakter empiryczny i obejmuje opis metody, a także uzyskane wyniki badań wraz z ich omówieniem i interpretacją. Badanie przeprowadzone zostało na grupie uczniów w wieku 15-19 lat, przy wykorzystaniu trzech metod badawczych (kwestionariusza samoopisowego, testów psychologicznych oraz wywiadu).