Pokuta bez rozgrzeszenia. Samobójstwo i jego skutki w powieści drugiej połowy XIX wieku [Penance without absolution. Suicide and its effects on the novel from the 2nd half of the nineteenth century]
Description
The text is based on detailed interpretation of the source novels: Kobiety i mężczyźni by Józef Wojciechowski, Syn znajdy by Piotr Jaksa-Bykowski, Pasierbowie fortuny by Natalia Korwin-Szymanowska, Plotka by Marian Gawalewicz, Matka by Emma Jeleńska, Zamieć w stepie by Michał Grabowski. In addition, some novels and short stories by such authors as Adolf Dygasiński, Tadeusz Jaroszyński, Eliza Orzeszkowa, Maria Konopnicka, Ignacy Maciejowski (Sewer), Michał Bałucki
were selected as a background for comparison.
The article proves the following thesis: suicide in the family, or among close friends, becomes a border that makes a new stage of life difficult to bear psychologically and socially; psychologically because people cannot stand the fact that someone close to them violated the taboo, so either they go mad, or they are silenced (suffering and silence are the only one life style strategies within observed material); socially because living after the suicidal death of a member of a small community are stigmatized, partially excluded from the community, they live on the margins of social communities, become specimens/ exemplars to teach socio-moral values, and serve to strengthen the religious and social group cohesion.
The trauma of the survivors after the suicide of a family member leads to the adoption of rationalising attitude consent to the judgement of fate, which one does not try to understand, or to an attitude of humility before the social community power whose rights have been ignored. Attempts to surround with love and worship the suicide are signs of the crisis of the socio-moral system based on Christian ethics (J. Wojciechowski, M. Gawalewicz, E. Jeleńska). Statistically speaking, in the novel from the 2nd half of the nineteenth century the motif of the suicidal death is still maintained as a final of the action, however, there appear some works where the suicide provides functionally a plot twist. Those works, associated with the “nervous age”, were previously seen only in the psychological and decadent perspective. The suicidal trauma forces us to recognise in them the signs of the crisis of traditional ethics.
Files
2013-XIX-110-130.pdf
Files
(172.6 kB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:4e350b4bb0d4a533568953634cdcac20
|
172.6 kB | Preview Download |
Additional details
References
- [b.a.] Samobójstwa, "Wędrowiec" 1894, nr 48;
- Bałucki M., Żydówka. Powieść z ostatnich lat, Warszawa 1870;
- Danek D., Śmierć wewnętrzna. Literatura w świetle doświadczenia psychoanalitycznego, Gdańsk 2012;
- Daniłowski G., Z minionych dni. Fragmenty powieściowe, Kraków 1947;
- Dygasiński A., Pióro. Powieść, Warszawa 1897;
- Engelking A., Klątwa: Rzecz o ludowej magii słowa, Warszawa 2010;
- Gawalewicz M., Gasnąca dusza: Powieść, Warszawa 1887;
- Gawalewicz M., Plotka. Powieść, Warszawa 1903;
- Gliński K., Samobójstwo, w: Poezye, Warszawa 1893;
- Grabowski M., Zamieć w stepie. Opowiadanie obywatela z polskiej Ukrainy w pierwszych latach XIX w., Petersburg 1862, s. 93;
- Jeleńska (Dmochowska) E., Matka. Powieść, Warszawa b.d. [1922];
- Józef z Mazowsza (J. Wojciechowski), Kobiety i mężczyźni. Powieść, Warszawa 1871;
- Konopnicka M., Dziady, w: Nowele, wybór i oprac. T. Budrewicz, Warszawa 1988;
- Kowalski P., Kultura magiczna. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 2007;
- Kozłowski W., Badania nad samobójstwem, "Prawda" 1882, nr 32;
- Krukowski J., Teologia pasterska katolicka dla użytku seminariów duchownych i pasterzów dusz, Lwów 1874;
- Krzyżanowski A. [Korwin-Szymanowska N.], Wybór pism, t. 1, Pasierby. Powieść, z przedmową H. Sienkiewicza, Warszawa-Poznań 1925;
- Liciński S., Po śmierci, w: idem, Halucynacje, Kraków 1911;
- Lombroso C., Samobójstwo z miłości, "Tygodnik Ilustrowany" 1894, nr 48 (257);
- Lubaszewska A., Życie – śmierci doskonałość. Młodopolska antropologia śmierci i literacki świat wartości, Kraków 1995;
- Makowiecki A.Z., Młodopolski portret artysty, Warszawa 1971;
- Mądra-Shallcross B., Cień i forma. O wyobraźni plastycznej Leopolda Staffa, Szczecin 1987;
- Olkusz K., Materializm kontra ezoteryka. Drugie pokolenie pozytywistów wobec "spraw nie z tego świata", Racibórz 2007;
- Perzyński W., Pamiętnik wisielca, "Tygodnik Ilustrowany" 1907, nr 27;
- Podraza-Kwiatkowska M., Literatura Młodej Polski, Warszawa 1997;
- Prus B., Emancypantki, wstęp D. Brzozowskiej, t. I-II, Warszawa 1960;
- Rehfisch E., Samobójstwo. Studyum krytyczne, z oryginału niemieckiego tłum. Wiktor D., Warszawa 1895;
- Sadlik M., "Konfesje samotnych". W kręgu prozy spowiedniczej 1884-1914, Kraków 2004;
- Sahaj T., Wstęp do: Samobójstwo: Antologia tekstów filozoficznych, wyboru dokonał, przypisami i wstępem opatrzył T. Sahaj, Toruń 2008;
- Samobójca: Poemat, Toruń 1878,;
- Ślipko T., Etyczny problem samobójstwa, Warszawa 1970;
- Śmierć w literaturze i kulturze drugiej połowy XIX wieku, red. E. Paczoska i U. Kowalczuk, Warszawa 2002;
- Turczyński J., Tragedia życia, Lwów 1867;
- Tomkowski J., Młoda Polska, Warszawa 2001;
- Urbański A., Poezje. 1. Weselisko, "Kalendarz powszechny na rok Pański 1873", Lwów 1872.