واكاوي مفهوم «ترس» با تكيه بر نوع ضدارزشي آن در قرآن

«ترس» يکي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي اخلاقي است که به‌حسب متعلق آن به دو قسم ارزشي و ضدارزشي تقسيم مي‌شود؛ گاه فضيلت و گاه رذيلت به‌شمار مي‌آيد. دستة اول، از مهم‌ترين فضايل اخلاق است که نقشي سازنده در تربيت انسان‌ها دارد و موجب نجات از خطراتي است که انسان را تهديد مي‌کند. دستة ديگر، که در زمرة رذايل اخلاقي قرار مي‌گيرد، ماية ذلت و زبوني و مانع رشد و تعالي انسان مي‌گردد. در قرآن، چند واژه معادل مفهومي ‌‌ترس شناخته شده‌اند. عام‌ترين ‌اين واژگان «خوف» است. برخي ديگر از واژه‌هايي که معنايي قريب به خوف داشته و غالباً ترس معنا شده‌اند، عبارتند از: «خشيت»، «وجلة»، «رهبة»، «روع»، «رعب»، «فزع» و «اشفاق». ترس از فقر، مرگ و طاغوت از مهم‌ترين ترس‌هاي ضدارزشي در قرآن مي‌باشند. اقدام به جنايت، پذيرش ولايت شيطان، عدم انفاق و اعراض از جهاد در راه خدا، تزلزل و دوستي با شيطان، خروج از حالت تعادل، برخي از پيامدهاي ترس‌هاي ضدارزشي در قرآن هستند. ضعف‌ ايمان، وابستگي مادي، عملکرد ظالمانه، عدم اعتماد به رزاقيت خدا، احساس ضعف و زبوني در خويشتن و مبهوت قدرت ديگران شدن، از عوامل ترس‌هاي ضدارزشي معرفي شده‌اند. اين نوشتار، پس از بررسي واژگان قريب‌المعني با ترس، به بيان ترس‌هاي ضدارزشي، آثار و عوامل مي‌پردازد.