مقايسه ابن سينا و اسپينوزا در مسئله نسبت عقل و اراده و عشق به خدا

سخن بر سر نسبت يا عدم نسبت بعضي از صفات به خدا و جواز عقلي اين انتساب بعد از اثبات اصل وجود خدا، جدي ترين مساله فلسفه در بخش الهيات به معناي اخص آن است. فيلسوفاني که نگاه تئولوژيکي به مساله دارند، عموما خدا را در کسوت صفات تعريف مي کنند، اما در همان حال، عده اي از ايشان بعضي از صفات را قابل نسبت به خدا نمي دانند و البته براي اين اعتقادشان دليل هم دارند. نويسنده اين مقاله با توجه به ديدگاه دو فيلسوف بزرگ، ابن سينا و اسپينوزا، در پي آن است تا نشان دهد که چگونه در وراي الفاظ به ظاهر معارض مي توان مشترکات مبنايي ميان دو گونه از تفکر يافت. به نظر نگارنده، چنين رسيده است که ابن سينا و اسپينوزا در خصوص سه وصف عقل، اراده و اختيار و نسبت آن ها به خدا داراي مباني مشترک هستند. هر چند در کلام اسپينوزا نسبت عقل و اراده به خدا پرهيز شده و اختيار نيز به معناي خاصي به او نسبت داده شده است، ابن سينا نيز انتساب معناي عرفي پاره اي از اين صفات را به خدا صحيح ندانسته است. اين امر براي خواننده از رهگذر مطالعه تطبيقي روشن تر خواهد شد.