Published September 30, 2019 | Version v1
Book chapter Open

Punitywność a poczucie bezpieczeństwa mieszkańców Warszawy. Wstępne analizy współzmienności

Authors/Creators

  • 1. Instytut Nauk Prawnych PAN
  • 2. Uniwersytet Warszawski
  • 3. Instytut Wymiaru Sprawiedliwości

Description

Termin „punitywność” funkcjonuje w polskiej literaturze od dawna. Utożsamiany bywa z pojęciami takimi jak „rygoryzm”, „surowość” czy „represyjność”. Wieloznaczność tego pojęcia sprawia, że bywa ono używane w różnych aspektach i kontekstach. Można np. mówić o punitywności prawa karnego, polityki karnej, sankcji czy przepisów, ale również sędziów czy całego społeczeństwa. Ma ono zatem zastosowanie nie tylko do analiz szeroko rozumianych płaszczyzn prawa karnego – od stanowienia prawa do jego stosowania, ale również do postaw społeczeństwa.

Files

Ostaszewska.pdf

Files (200.8 kB)

Name Size Download all
md5:a7a0cd975fb2de279203297b73aada4f
200.8 kB Preview Download

Additional details

References

  • M. Melezini, Punitywność wymiaru sprawiedliwości karnej w Polsce w XX wieku, Temida 2, Białystok 2003, s. 14–18.
  • A. Podgórecki, Zarys socjologii prawa, PWN, Warszawa 1971, s. 188–189.
  • J. Jasiński, Punitywność systemów karnych. Rozważania nad zakresem, formami i intensywnością penalizacji, "Studia Prawnicze" 1973, nr 35, s. 21–61.
  • W. Klaus, I. Rzeplińska, D. Woźniakowska-Fajst, Punitywność? Kierunki zmian w polskiej polityce karania [w:] A. Rzepliński, I. Rzeplińska, M. Niełaczna, P. Wiktorska (red.), Pozbawienie wolności – funkcje i koszty. Księga Jubileuszowa Profesora Teodora Szymanowskiego, Wolters Kluwer, Warszawa 2013, s. 295–296
  • Ibidem.
  • T. Kaczmarek, Racjonalny ustawodawca wobec opinii społecznej a populizm penalny, "Archiwum Kryminologii" 2007–2008, t. XXIX–XXX, s. 523.
  • W. Klaus, I. Rzeplińska, D. Woźniakowska-Fajst, Społeczny odbiór przestępczości [w:] K. Buczkowski, B. Czarnecka-Dzialuk, W. Klaus, A. Kossowska, I. Rzeplińska, P. Wiktorska, D. Woźniakowska-Fajst, D. Wójcik, Społeczno-polityczne konteksty współczesnej przestępczości w Polsce, Wydawnictwo Akademickie Sedno, Warszawa 2013, s. 367.
  • P. Chlebowicz, Przejawy populizmu penalnego w polskiej polityce kryminalnej, "Studia Prawnoustrojowe" 2009, nr 9, s. 500.
  • Ibidem, s. 502.
  • M. Melezini, Punitywność…, op. cit., s. 240.
  • Por. np. M. Hough, B. Bratford, J. Jackson, J. Roberts, Attitudes to Sentencing and Trust in Justice. Exploring Trends from the Crime Survey for England and Wales, Ministry of Justice, London 2013; B. Payne, R. Gainey, R. Triplett, M.J.E. Danner, What drives punitive beliefs? Demographic characteristics and justifications for sentencing, "Journal of Criminal Justice" 2004, nr 32; C. Spiranovic, L. Roberts, D. Indermaur, What predicts punitiveness? An examination of predictors of punitive attitudes towards offenders in Australia, "Psychiatry, Psychology and Law" 2011, nr 19, cyt. za: A. Armborst, How fear of crime affects punitive attitudes, "European Journal of Criminal Policy and Research" 2017, nr 23.
  • M. Melezini, Punitywność…, op. cit., s. 11.
  • Por. m.in. P. Chlebowicz, Przejawy…, op. cit., s. 498. Jak pisze autor, media (zwłaszcza tzw. tabloidy) są istotnym elementem kształtującym składniki populizmu penalnego. Por. też M. Szafrańska, Penalny populizm a media, Wydawnictwo UJ, Kraków 2015.
  • K. Kaczmarek, Racjonalny…, op. cit., s. 528.
  • Por. m.in. A. Szymanowska, Polacy wobec przestępstw i karania. Opinie i postawy społeczeństwa polskiego wobec przestępstw, zachowań patologicznych i kontrowersyjnych oraz środków kontroli nad tymi zachowaniami, Wydawnictwa UW, Warszawa 2008.
  • Por. A. Siemaszko, P. Ostaszewski, J. Klimczak, Badanie poparcia dla zaostrzenia polityki karnej. Wyniki trzech sondaży opinii publicznej, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2018, https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/2018/12/ IWS-Siemaszko-A.-Ostaszewski-P.-Klimczak-J.-Badanie-poparcia-dla-zaostrzenia- polityki-karnej..pdf [dostęp: 6.05.2019].
  • T. Kaczmarek, Racjonalny…, op. cit., s. 529.
  • O wpływie surowego karania na poziom przestępczości zob. m.in. H. Kury, M. Brandenstein, How efficient is severe punishment, or: more punishment, less crime?, "Archiwum Kryminologii" 2007–2008, t. XXIX–XXX.
  • T. Szymanowski, Opinia społeczna w Polsce o zmianach prawa karnego, "Państwo i Prawo" 2007, nr 5, s. 12, cyt. za: T. Kaczmarek, Racjonalny…, op. cit., s. 528.
  • Z badania CBOS (kwiecień 2017) wynika, że 88,7% respondentów uznaje Polskę za kraj bezpieczny.
  • W. Klaus, I. Rzeplińska, D. Woźniakowska-Fajst, Punitywność?..., op. cit., s. 298–299. Por. też W. Klaus, I. Rzeplińska, D. Woźniakowska-Fajst, Społeczny…, op. cit., s. 345–346.
  • Badanie internetowe rejestrujące opinie o bezpieczeństwie u internautów korzystających z serwisu z danymi o miastach Numbeo, przeprowadzone w 2017 r. pokazuje, że Warszawa zajmuje dopiero 98. miejsce w zestawieniu najbardziej niebezpiecznych miast Polski. Za najbardziej niebezpieczne uznaje się Łódź. Bardziej niebezpieczne niż Warszawa są również Kraków, Wrocław i Poznań. Także badania GUS pokazują, że Warszawa zajmuje 55. pozycję na liście 915 miast badanych pod względem poziomu przestępczości. Z kolei w badaniach nad bezpieczeństwem i otwartością wielkich miast Warszawa zajmuje pierwsze miejsce, co oznacza, że jest postrzegana jako najbardziej bezpieczna i otwarta. W badaniu tym uwzględniano następujące zmienne: bezpieczeństwo społeczno-ekonomiczne, publiczne, komunikacyjne, indywidualne oraz otwartość na innych. Zob. P. Arak (aut.), Ł. Lipiński (red.), Bezpieczne i otwarte miasta. Europolis, Polska Fundacja Roberta Schumana, Warszawa 2017, s. 6–7, 9.
  • Por. A. Siemaszko, P. Ostaszewski, J. Klimczak, Badanie…, op. cit.
  • Por. A. Siemaszko, P. Ostaszewski, J. Klimczak, J. Włodarczyk-Madejska, Poczucie bezpieczeństwa mieszkańców Warszawy. Wyniki badania sondażowego, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2018, https://iws.gov.pl/wp-content/ uploads/2018/12/IWS-Zesp%C3%B3%C5%82-pracownik%C3%B3w-IWS- -Poczucie-bezpiecze%C5%84stwa-mieszka%C5%84c%C3%B3w-Warszawy..pdf [dostęp: 6.05.2019].
  • Por. np. A. Siemaszko, Kogo biją, komu kradną. Przestępczość nierejestrowana w Polsce i na świecie, Oficyna Naukowa, Warszawa 2001; A. Siemaszko, B. Gruszczyńska, M. Marczewski, Atlas Przestępczości w Polsce 4, Oficyna Naukowa, Warszawa 2009; P. Ostaszewski, Lęk przed przestępczością. Aspekty teoretyczne, metodologiczne i empiryczne, Wolters Kluwer, Warszawa 2014.
  • Jak słusznie zauważa m.in. Profesor Irena Rzeplińska, pytanie o poczucie zagrożenia towarzyszące spacerom po zmroku po najbliższej okolicy jest najczęściej wykorzystywane do mierzenia zagrożenia przestępczością – W. Klaus, I. Rzeplińska, D. Woźniakowska-Fajst, Punitywność?..., op. cit., s. 348.
  • A. Siemaszko, P. Ostaszewski, J. Klimczak, J. Włodarczyk-Madejska, Poczucie…, op. cit.
  • CATI – Computer-Assisted Telephone Interviewing. Proporcja telefonów stacjonarnych do komórkowych: 1:4. Procent odmów wyniósł 40%.
  • Nie licząc odpowiedzi "trudno powiedzieć".
  • W trzech sondażach ogólnopolskich przeprowadzonych w 2018 r. odpowiedzi na to pytanie zawsze układały się odmiennie – większość respondentów uważała, że należy zaostrzyć przepisy prawa karnego i surowiej karać za przestępstwa. Por. A. Siemaszko, P. Ostaszewski, J. Klimczak, Badanie…, op. cit.
  • Z uwagi na dość dużą liczbę kategorii i różnice rozkładu odpowiedzi w poszczególnych grupach wiekowych wymienionych w Tabeli 1 dla większej precyzji prowadzonych dalej analiz kategorie te zrekodowaliśmy do dwóch: "18–40 lat" oraz "41 lat i więcej".
  • Połączone odpowiedzi: "Bardzo zadowolony(a)" i "Raczej zadowolony(a)" oraz "Raczej niezadowolony(a)" i "Bardzo niezadowolony(a)". Przy czterech odpowiedziach współczynnik V Kramera = 0,085**.
  • Połączone odpowiedzi: "Bardzo bezpiecznie" i "Raczej bezpiecznie" oraz "Raczej niebezpiecznie" i "Bardzo niebezpiecznie". Przy czterech odpowiedziach istotność także była wysoka – współczynnik V Kramera = 0,122***.
  • Zsumowane wszystkie czyny – pytanie brzmiało: Czy w ostatnich pięciu latach przydarzyła się Panu(i) któraś z wymienionych niżej: 1) Ukradziono Panu(i) coś, 2) Dokonano u Pana(i) włamania (do domu, mieszkania, domku na działce, piwnicy, budynków gospodarczych), 3) Został(a) Pan(i) pobity(a) lub umyślnie zraniony(a), 4) Został(a) Pan(i) napadnięty(a) i obrabowany(a), 5) Stał(a) się Pan(i) ofiarą innego przestępstwa?
  • Pozostałe odpowiedzi: grzywna (2,1%), ograniczenie wolności / nieodpłatna praca na cele społeczeństwa (25,5%), kara pozbawienia wolności w zawieszeniu (11,3%), inna kara (6,8%).
  • Zgodnie z Rekomendacją Rady Europy nr (23) o wykonywaniu przez administrację więzienną kary dożywotniego pozbawienia wolności oraz innych długoterminowych kar pozbawienia wolności z 9.10.2003 r.