Published October 14, 2026 | Version v1

VERBALIZATOR TUSHUNCHASINING TILSHUNOSLIKKA KIRIB KELISHI VA O'RGANILISHI

Description

Maqolada verbalizator tushunchasining tilshunoslikka kirib kelishi va shakllanish bosqichlari tadqiq etilgan. Tushunchaning ildizi psixolingvistikadagi "verbalizatsiya" – fikrning ichki, noverbal koddan tilga o'tishi haqidagi qarashlarga (N.I.Jinkin, I.N.Gorelov) borib taqalishi, kognitiv tilshunoslikda konseptning til birliklari orqali obyektivlashuvi nazariyasi (Z.D.Popova, I.A.Sternin) doirasida rivojlangani, lingvokulturologiyada esa madaniyat kodlarini voqelantiruvchi birlik ma'nosini olgani ko'rsatilgan. Tushunchaning xalq og'zaki ijodi, xususan, topishmoqlar tadqiqidagi imkoniyatlari ochib berilgan.

Abstract (Russian)

В статье прослеживается вхождение понятия «вербализатор» в лингвистику и этапы его формирования. Показано, что истоки понятия восходят к психолингвистическим представлениям о вербализации – переходе мысли из внутреннего невербального кода в язык (Н.И. Жинкин, И.Н. Горелов); в когнитивной лингвистике оно развивается в рамках теории языковой объективации концепта (З.Д. Попова, И.А. Стернин), а в лингвокультурологии приобретает значение единицы, актуализирующей коды культуры. Раскрываются возможности понятия для изучения фольклора, в частности загадок.

Abstract (English)

The article traces how the notion of "verbalizer" entered linguistics and the stages of its development. It is shown that the notion originates in psycholinguistic views on verbalization – the transition of thought from an inner non-verbal code into language (N.I. Zhinkin, I.N. Gorelov); in cognitive linguistics it develops within the theory of the linguistic objectification of concepts (Z.D. Popova, I.A. Sternin), and in linguoculturology it acquires the meaning of a unit that actualizes cultural codes. The potential of the notion for the study of folklore, and of riddles in particular, is revealed.

Files

Maxmudova Nilufarxon To‘lqinjon qizi..pdf

Files (345.7 kB)

Name Size
md5:e80d9ab9116f9bf9dd301ca6b29b4260
345.7 kB Preview Download

Additional details

References

  • 1. Гудков Д.Б. Единицы кодов культуры: проблемы семантики // Язык, сознание, коммуникация: сб. статей / отв. ред. В.В. Красных, А.И. Изотов. – М.: МАКС Пресс, 2004. – Вып. 26. – С. 39–49.
  • 2. Жинкин Н.И. О кодовых переходах во внутренней речи // Вопросы языкознания. – 1964. – № 6. – С. 26–38.
  • 3. Красных В.В. Коды и эталоны культуры (приглашение к разговору) // Язык, сознание, коммуникация: сб. статей / отв. ред. В.В. Красных, А.И. Изотов. – М.: МАКС Пресс, 2001. – Вып. 19. – С. 5–18.
  • 4. Лутфуллаева Д.Э. Ассоциатив тилшунослик назарияси: монография. – Тошкент: Meriyus, 2017. – 140 б.
  • 5. Милованова А.И. Ключевые компоненты фразеологизмов, выражающих свое значение через наименование нереального явления, как вербализаторы лингвокультурного кода русского народа: дис. … канд. филол. наук. – Елец, 2021. – 189 с.
  • 6. Попова З.Д., Стернин И.А. Очерки по когнитивной лингвистике. – Воронеж, 2001.
  • 7. Попова З.Д., Стернин И.А. Когнитивная лингвистика. – М.: АСТ: Восток – Запад, 2007. – 314 с.
  • 8. Савицкий В.М., Черкасова Е.В. Культурные и лингвокультурные коды: теоретический обзор // Филологические науки. Вопросы теории и практики. – 2023. – Т. 16, вып. 12. – С. 4352–4358.
  • 9. Buzurxonova K. O'zbek tilida "Non/Bread" konsepti verbalizatorlarining struktur-semantik hamda funksional jihatlari // Current Approaches and New Research in Modern Sciences. – 2025. – Vol. 4, № 14. – B. 42–50.
  • 10. Kurbanova Sh.A. Ingliz tilida "tongue" konsepti verbalizatorlarining lingvomadaniy va lingvopragmatik tadqiqi: filol. fan. bo'yicha falsafa dokt. (PhD) diss. avtoreferati. – Andijon, 2023.
  • 11. Tajiboyev B.R. O'zbek tilida so'zning assotsiativ ma'no strukturasi (Milliy-madaniy semali birliklar): monografiya. – Toshkent: Mahalla va Oila, 2021. – 108 b.
  • 12. Tojiboyev I.U. Turli tizimli tillarda "go'zallik/xunuklik" konsepti verbalizatorlarining semantik va lingvokulturologik xususiyatlari: filol. fan. bo'yicha falsafa dokt. (PhD) diss. avtoreferati. – Namangan, 2024.
  • 13. Usmanov F.F. O'zbek milliy qadriyatlarining lingvomadaniy aspekti: filol. fan. dokt. (DSc) … diss. – Andijon, 2024. – 228 b.