ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ትስስርን ሳይቆርጥ ሉዓላዊነት

ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ትስስርን ሳይቆርጥ ሉዓላዊነት 
የኢትዮጵያ–ኤርትራ ግንኙነት፣ ድንበር ተሻጋሪ ቤተሰቦች እና የወደብ ኢኮኖሚዎች

ዋናው መከራከሪያ። የተለያየ ሉዓላዊነት ዘላቂ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ መራራቅን ማስከተል አይገባውም። የ1998–2000 ጦርነት እና ትብብርን ማስቀጠል አለመቻል በተሳሰሩ ቤተሰቦች፣ መተዳደሪያዎች እና የወደብ ኢኮኖሚዎች ላይ ከባድ ኪሳራ አስከትለዋል። ጂኦግራፊ እና የረጅም ጊዜ ግንኙነቶች ለጋራ ብልጽግና ዕድሎችን ይፈጥራሉ፤ እነዚህን እውን ለማድረግ ግን በፈቃድ ላይ የተመሠረተ ትብብርና አስተማማኝ ተቋማት እንጂ በግድ መዋሐድ አያስፈልግም።

በሰዎች ላይ የደረሱ ውጤቶች። ማባረር፣ የዜግነት ክርክሮች፣ የንብረት ኪሳራ እና የቤተሰብ መለያየት ደህንነትንና የአባልነት ስሜትን አዳክመዋል (Human Rights Watch, 2003)። በ2018 ድንበሩ በተከፈተበት ጊዜ የቤተሰቦች ዳግም መገናኘትና የንግድ መነቃቃት ትስስሮች እንደቀጠሉ አሳይተዋል፤ በኋላ የተጣሉ ገደቦች ግን እነዚህን ዕድሎች አጥብበዋል (Norwegian Refugee Council, 2018; Reuters, 2018)። ፖለቲካዊ የአለመተማመን ስሜት ለድንበሩ መዘጋት ምክንያት ነበር የሚለው ያልተረጋገጠ መላምት ሆኖ ይቀጥላል።

ኢኮኖሚያዊ ግኝቶች። ኢትዮጵያ የትራንዚት እንቅስቃሴን ካቋረጠች በኋላ በዓሰብ የተመዘገበው ኢኮኖሚያዊ መቀዛቀዝ የትስስር መቋረጥ ኪሳራን ያሳያል (Michaelson, 1999)። ምጽዋ የተለየ የአገር ውስጥ ሚናና የውድመት ታሪክ ስላላት የተለየ ግምገማ ያስፈልጋታል። የመጋቢት 2025 የዓለም ባንክ ሪፖርት ከ95 በመቶ በላይ የኢትዮጵያ ገቢና ወጪ ንግድ በጂቡቲ እንደሚያልፍ ያሳያል። በጂቡቲ ወደቦች ከሚያልፉ ዕቃዎች ወደ 80 በመቶ የሚሆኑት ከኢትዮጵያ ጋር የተያያዙ ናቸው፤ ይህ ግን የጂቡቲ አጠቃላይ የአገር ውስጥ ምርት (GDP) 80 በመቶ ማለት አይደለም (Congressional Research Service, 2025)። አማራጭ ኮሪደሮች ቢኖሩም በሚያስፈልገው መጠን ውስን ናቸው።

የማስረጃ ገደቦች። ይህ ትርጓሜያዊ ውይይት እንጂ የሕዝብ ቆጠራ ጥናት ወይም የወደብ ኦዲት አይደለም። ወቅታዊ የሕዝብ መቀነስ፣ ባዶ ሕንፃዎች እና የአገልግሎት መጥፋት ተነጻጻሪና ቀን የተገለጸበት ማስረጃ ይፈልጋሉ። ጥላቻን ለመፍጠር የተቀናጀ ዕቅድ እንደነበረ ወይም ቅርበት በራሱ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም እንደሚያስገኝ አልተረጋገጠም። የባሕር መዳረሻ ከግዛት ባለቤትነት መለየት አለበት።

የፖሊሲ ቅድሚያዎች። ግልጽ የትራንዚትና የንግድ ስምምነቶችን መደራደር፤ የቤተሰብ ግንኙነትንና የንብረት መብቶችን መጠበቅ፤ ከመዋዕለ ንዋይ ፍሰት በፊት አጠቃላይ የኮሪደር ወጪዎችን ማነጻጸር፤ እና ሁለቱንም የወደብ ከተሞች በነጻ መገምገም ያስፈልጋል። ክልላዊና ዓለም አቀፍ ድርጅቶች ገለልተኛ ውይይትንና ሰላማዊ የክርክር አፈታትን ማመቻቸት አለባቸው፤ የአፈጻጸም ኃላፊነት ግን በመንግሥታቱ ይቀጥላል። የመከላከያ ዲፕሎማሲ ያልተፈቱ ቅሬታዎችን ትውልድ ተሻጋሪ የግጭት ምንጮች ከመሆናቸው በፊት መፍታት አለበት።

የመጨረሻ መልዕክት። ጦርነት ዘላቂ መፍትሔን ሊተካ አይችልም። ዘላቂ ሰላም የሰዎችን ደህንነት፣ መተዳደሪያና በጎ ሕይወት ማገልገል አለበት እንጂ የአገዛዝ ሕልውናን ማገልገል የለበትም፤ የእያንዳንዱን አገር ነጻነት በማክበር የጋራ ጥቅም ያለውን አብሮ መኖር ማስቻል አለበት። ሙሉ የምንጭ መረጃዎች በጽሑፉ የማጣቀሻ ዝርዝር ውስጥ ይገኛሉ።