राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरि २०२० आणि मानव्यणवद्या-सामाणजक शास्त्ांतील लवणचक शैक्षणिक वातावरि: स्वरूप व आव्हान

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरि २०२० (National Education Policy,2020) हेभारतीय उच्च णशक्षिाच्या संरचनेत बहुणवषयकता, लवणचकता, णवद्याथीकें णित णशक्षि, संशोधन व नवोपक्रम, कौशल्यणवकास आणि शाश्वत णवकास यांना कें िस्थानी ठेविारेधोरि आहे. णवशेषतः सामाणजक शास्त्रेआणि मानव्यशास्त्रेया ज्ञानक्षेत्रांकिे के वळ पारंपररक णवषय म्हिनू न पाहता सामाणजक पररवततन, लोकशाही मल्ूये, सांस्कृणतक संवधतन, नैणतकता, सावतजणनक धोरि, सामाणजक न्याय आणि शाश्वत णवकासासाठी महत्त्वपिूत ज्ञानस्रोत म्हिनू पाहण्याची गरज णनमाति झाली आहे. या संशोधनपत्राचा उिेश NEP 2020 च्या चौकटीत सामाणजक शास्त्रे आणि मानव्यशास्त्रांसाठी लवणचक शैक्षणिक वातावरिाच्या नवीन शक्यता तपासिे, संशोधन व नवोपक्रमाच्या सवोत्तम पद्धतींशी त्याचेसंरेखन स्पष्ट करिेआणि उच्च णशक्षि संस्था (HEIs) मधील पररसंस्थेचा उपयोग सामाणजक शास्त्रांच्या क्षेत्रातील शाश्वत पद्धती णवकणसत करण्यासाठी कसा करता येईल हे णवशद करिे हा आहे. अभ्यासासाठी गुिात्मक, वितनात्मक आणि संकल्पनात्मक संशोधन पद्धतीचा वापर करण्यात आला असनू राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरि (NEP) 2020, UGC मागतदशतक तत्त्वेआणि अलीकिील संशोधन साणहत्याचेणवश्लेषि करण्यात आलेआहे. अभ्यासातनू असेणदसनू येतेकी शैक्षणिक पतपेढी,बहुणवषयक अभ्यासक्रम, बहु-प्रवेश– बह-ुणनगतमन,संशोधन णवकास कक्ष, उद्योग–समाज–अकादणमक सहकायत, णिणजटल णशक्षि, भारतीय ज्ञानप्रिाली,समदुायाधाररत संशोधन आणि SDG-कें णित अभ्यासक्रम यांच्या माध्यमातनू सामाणजक शास्त्रेव मानव्यशास्त्रांना अणधक गणतशील बनणवता येते. तथाणप, णशक्षक क्षमता, आणथतक संसाधने, संस्थात्मक जित्व, णिणजटल दरी आणि णवभागीय संरचना ही महत्त्वाची आव्हाने आहेत. या पाश्वभत मूीवर ‘बहुणवषयक– संशोधनाधाररत–समदुायकेंणित–शाश्वत HEI पररसंस्था’ हे NEP 2020 च्या प्रभावी अंमलबजाविीसाठी उपयक्तु मॉिेल ठरू शकते.