Beyin, Duygu ve Sürdürülebilir Turist: Sürdürülebilir Turist Davranışına Nörobilimsel Bir Bakış

Turizmin çevresel, ekonomik ve toplumsal etkilerinin giderek görünür hale gelmesi, sürdürülebilir turizmin hem destinasyon yönetimi, işletme uygulamaları ve kamu politikaları üzerinden hem de turistlerin bireysel tercihleri ve fiilî davranışları üzerinden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bununla birlikte sürdürülebilir turist davranışına ilişkin literatürün önemli bir bölümü tutum, değer, norm, çevresel bilinç, algılanan davranışsal kontrol ve davranışsal niyet gibi öz-bildirime dayalı değişkenlere odaklanmaktadır. Olumlu tutum ve niyetlerin her zaman gerçek davranışa dönüşmemesi ise sürdürülebilir turizm araştırmalarındaki temel sorunlardan biri olan niyet-davranış açığını ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışma, sürdürülebilir turist davranışı ile nörobilim ve nöroturizm literatürlerini bütünleştirici bir derleme yaklaşımıyla bir araya getirerek, turistlerin sürdürülebilir seçimlerinin altında yer alan dikkat, duygu, bilişsel-normatif değerlendirme ve karar süreçlerini incelemeyi amaçlamaktadır. İncelenen çalışmalar, EEG, göz izleme ve elektrodermal aktivite gibi nörofizyolojik yöntemlerin öz-bildirimle tam olarak yakalanamayan anlık dikkat, uyarılma ve bilgi işleme süreçlerinin anlaşılmasında tamamlayıcı bir rol üstlenebileceğini göstermektedir. Bununla birlikte bu yöntemlerin zihinsel içeriği doğrudan “okuduğu” varsayılmamakta, öz-bildirim ve gerçek davranış ölçümleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Çalışmada sürdürülebilirlik uyaranlarının algısal dikkat, duygusal tepki ve bilişsel-normatif değerlendirme üzerinden davranışsal niyete ve gerçek davranışa uzandığını öne süren Beyin-Duygu-Sürdürülebilir Davranış Çerçevesi önerilmektedir. Çerçevede, güven ve yeşil aklama algısı, fiyat ve algılanan çaba, sosyal normlar, algılanan davranışsal kontrol ile erişilebilirlik ve seçim mimarisi, karar sürecini farklı aşamalarda şekillendiren bağlamsal ve koşullayıcı faktörler olarak ele alınmaktadır. Çalışmanın temel katkısı, sürdürülebilir turist davranışını sadece niyetin öncülleri üzerinden değil, niyetin gerçek davranışa hangi bilişsel, duygusal ve bağlamsal süreçler aracılığıyla dönüştüğü sorusu üzerinden yeniden kavramsallaştırmasıdır. Bu yönüyle çalışma, sürdürülebilir turizm ile nöroturizm literatürleri arasında disiplinler arası bir bağ kurmakta ve gelecekteki çok yöntemli, deneysel ve saha temelli araştırmalar için bir araştırma gündemi sunmaktadır.