Published October 10, 2026
| Version v1
Book
Open
Wpływ procesu tymczasowo przywróconych kontroli granicznych na bezpieczeństwo wewnętrzne Polski
Authors/Creators
Description
Abstract
The publication addresses the impact of the temporary reintroduction of border control at the internal borders of the Schengen area on the internal security of Poland. The theoretical part discusses the concept of internal security, contemporary threats to it, and the services and institutions responsible for ensuring it. It also presents the origins of the Schengen area, Poland’s path to membership, and the EU and national legal bases for reintroducing border control, including the 2024 amendment to the Schengen Borders Code. All six temporary reintroductions of border control carried out by Poland in 2007–2023 are analysed: in connection with UEFA EURO 2012, the climate conferences of 2013 and 2018, the NATO summit and World Youth Day in 2016, the Middle East ministerial conference in 2019, and the COVID-19 pandemic in 2020. The empirical part is based on expert interviews, participant observation and data obtained from state institutions. The findings indicate that the temporary reintroduction of border control has a positive impact on Poland’s internal security, both by detecting undesirable and wanted persons and through its preventive effect. On this basis, recommendations are formulated concerning, among others, planning, training, exercises, infrastructure and the staffing of the Border Guard.
Publikacja podejmuje problematykę wpływu procesu tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych strefy Schengen na bezpieczeństwo wewnętrzne Polski. W części teoretycznej omówiono pojęcie bezpieczeństwa wewnętrznego, jego współczesne zagrożenia oraz służby i instytucje odpowiedzialne za jego zapewnienie. Przedstawiono także genezę strefy Schengen, drogę Polski do członkostwa w niej oraz unijne i krajowe podstawy prawne przywracania kontroli granicznej, z uwzględnieniem nowelizacji kodeksu granicznego Schengen z 2024 r. Analizie poddano wszystkie sześć tymczasowych przywróceń kontroli granicznej przeprowadzonych przez Polskę w latach 2007–2023: w związku z EURO 2012, konferencjami klimatycznymi w 2013 i 2018 r., szczytem NATO i Światowymi Dniami Młodzieży w 2016 r., konferencją bliskowschodnią w 2019 r. oraz pandemią COVID-19 w 2020 r. Część empiryczną stanowią wywiady z ekspertami, obserwacja uczestnicząca oraz dane pozyskane od instytucji. Wyniki badań wskazują, że tymczasowe przywrócenie kontroli granicznej wpływa pozytywnie na bezpieczeństwo wewnętrzne Polski – zarówno poprzez ujawnianie osób niepożądanych i poszukiwanych, jak i poprzez efekt prewencyjny. Na tej podstawie sformułowano rekomendacje dotyczące m.in. planowania, szkoleń, ćwiczeń, infrastruktury oraz zasobów kadrowych Straży Granicznej.
Files
Rudek Wpływ procesu tymczasowo przywróconych kontroli granicznych na bezpieczeństwo wewn. Polski official.pdf
Additional details
Additional titles
- Translated title (English)
- The Impact of the Temporarily Reinstated Border Controls on Internal Security of Poland
Identifiers
- ISBN
- 978-83-68332-39-1
- URL
- https://www.wkn.com.pl/wp-content/uploads/2026/10/Kontrole-graniczne.pdf
References
- Koncepcja tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych w tym organizacji, podziału zadań i współdziałania Komendanta Głównego Straży Granicznej, Komendanta Głównego Policji i Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, Warszawa 2010.
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
- Konwencja Wykonawcza do Układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r., podpisana w Schengen dnia 19 czerwca 1990 r.
- Narodowa Strategia Integracji, Warszawa 1997.
- Opinia Rzecznika Generalnego z dnia 6 października 2021 r. C-368/20 Możliwość tymczasowego przywrócenia przez państwo UE kontroli granicznej na granicach wewnętrznych.
- Program dostosowania organów administracji państwowej do współpracy z Systemem Informacyjnym Schengen (SIS) i Systemem Informacji Wizowej (VIS) (MasterPlan SIS I VIS PL).
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 562/2006 z dnia 15 marca 2006 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen).
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 czerwca 2016 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie określenia wzoru wykazu przejść granicznych planowanych do tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 października 2013 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 czerwca 2020 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 lutego 2019 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen).
- Sprawozdanie do Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji Europejskiej z przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej w dniach od 22 listopada do 16 grudnia 2018 r.
- Sprawozdanie do Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji Europejskiej z przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej w dniach 10 - –16 lutego 2019 r.
- Sprawozdanie do Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji Europejskiej z przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 15 marca do 12 czerwca 2020 r.
- Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, Swobodne przemieszczanie się w UE podczas pandemii COVID-19: Ograniczony nadzór nad kontrolami na granicach wewnętrznych i nieskoordynowane działania państw członkowskich, 13/2022.
- Sprawozdanie z realizacji tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych w ramach zapewnienia bezpieczeństwa XIX Sesji Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu, IX Sesji Konferencji Stron, służącej jako Spotkanie Stron Protokołu z Kioto oraz sesji Organów Pomocniczych.
- Sprawozdanie z realizacji tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych w ramach zapewnienia bezpieczeństwa w trakcie Szczytu Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego oraz Światowych Dni Młodzieży połączonych z wizytą Jego Świątobliwości Papieża Franciszka w RzeczpospolitejRzeczypospolitej Polskiej.
- Sprawozdanie z realizacji tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych w czasie Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej w Polsce i na Ukrainie EURO 2012.
- Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2020.
- Strategia bezpieczeństwa wewnętrznego Unii Europejskiej. Dążąc do europejskiego modelu bezpieczeństwa, Bruksela 2010.
- Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
- Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r.
- Układ między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach.
- Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o współpracy w dziedzinie komunikacji kolejowej przez polsko-niemiecką granicę państwową, sporządzonej w Berlinie dnia 14 listopada 2012 r.
- Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy służb policyjnych, granicznych i celnych, sporządzona w Zgorzelcu dnia 15 maja 2014 r.
- Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne.
- Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny.
- Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.
- Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej.
- Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej.
- Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
- Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej.
- Ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
- Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.
- Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu.
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej.
- Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
- Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.
- Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej.
- Zalecenie Komisji (UE) 2017/1804 z dnia 3 października 2017 r. dotyczące wdrożenia przepisów kodeksu granicznego Schengen dotyczących tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych w strefie Schengen.
- Założenia realizacji tymczasowego przywracania kontroli granicznej na granicach wewnętrznych, Warszawa 2012.
- Babiński A. (red.), Meandry bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, Szczytno 2017.
- Balcerzak T., Szkudlarek I., Odporność społeczna i bezpieczeństwo lokalne wobec zagrożeń hybrydowych - między regulacją a praktyką, [w:] Kułakowska A., Jakubczak W., Żurawski S. (red.), Współczesna architektura środowiska bezpieczeństwa – wybrane problemy, Warszawa 2026. DOI: https://doi.org/10.70402/apoz.2026.wasb.9788398070447.85-101
- Gryz J., Kitler W., Identyfikacja, klasyfikacja, podział i uzasadnienie pojęcia, istoty, składników i zakresu bezpieczeństwa państwa (narodowego), Warszawa 2014.
- Jakubczak R. (red.), Obrona narodowa w tworzeniu bezpieczeństwa III RP, Warszawa 2003.
- Jakubczak R., Jakubczak W., Strategia bezpieczeństwa wewnętrznego, Szczytno 2023.
- Kaczmarek J., Łepkowski W., Zdrodowski B. (red.), Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 2008.
- Kosińska A., Witkowski P. (red.), Bezpieczeństwo wschodniej granicy Unii Europejskiej w transgranicznym przepływie osób i towarów, Zamość 2016.
- Koziej S., Wstęp do teorii i historii bezpieczeństwa (skrypt internetowy), Warszawa 2010.
- Lesińska M., Okólski M., 30 wykładów o migracjach, Warszawa 2023.
- Lubiewski P., Nielegalna imigracja. Zagrożenia bezpieczeństwa część. Część 1, Szczytno 2016.
- Lubiewski P., Nielegalna imigracja. Zagrożenia bezpieczeństwa część. Część 2, Szczytno 2018.
- Malendowicz P., Ekstremizm polityczny a bezpieczeństwo państwa i ład międzynarodowy, Warszawa 2015, wydawnictwo internetowe.
- Misiuk A., Itrich-Drabarek J., Dobrowolska-Opała M. (red.), Encyklopedia bezpieczeństwa wewnętrznego, Warszawa 2021.
- Pawłowski J. (red.), Podstawy bezpieczeństwa narodowego (państwa), Warszawa 2017.
- Piłsudski J., Myśli, mowy i rozkazy, Warszawa 1989.
- Rutkowski C., Podstawy nauk o bezpieczeństwie z elementami naukoznawstwa, Warszawa 2018.
- Sekściński A., Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa wewnętrznego Polski w XXI wieku, Warszawa 2010, wydawnictwo internetowe.
- Szachoń - Pszenny A., Acquis Schengen a granice wewnętrzne i zewnętrzne w Unii Europejskiej, Poznań 2011.
- Szkudlarek I., Polityka zagraniczna Białorusi, [w:] L. Elak (red.), Ochrona granicy państwowej. Wybrane aspekty, Warszawa 2017. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.20075877
- Szkudlarek I., Rola środków masowego przekazu w wojnach i konfliktach zbrojnych na wybranych przykładach, [w:] Lasota J., Palczewska M. (red.), Polemologia: wielowymiarowość wojny i konfliktu zbrojnego. Warszawa 2017. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.20075760
- Szkudlarek I., Zarys ewolucji koncepcji bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1999–2014, [w:] Krysiński S., Wikarczyk A., Żylińska J. (red.), Nauki społeczne w dobie innowacji, Warszawa 2019. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.20075881
- Ścibiorek Z., Kuc B.R., Zarys metodologii nauk o bezpieczeństwie, Toruń 2018.
- Ścibiorek Z., Wiśniewski B., Kuc R.B., Dawidczyk A., Bezpieczeństwo wewnętrzne. Podręcznik akademicki, Toruń 2020.
- Trojanowska - Strzęboszewska M. (red.), System Schengen a imigracja z perspektywy Polski i Niemiec, Warszawa 2014.
- Wawrzusiszyn A., Wybrane problemy transgranicznego bezpieczeństwa Polski, Warszawa 2012.
- Wiśniewski B. (red.), Bezpieczeństwo w teorii i badaniach naukowych, Szczytno 2011.
- Wiśniewski B., Gikiewicz M., Zwęgliński T. (red.), Racjonalizacja zarządzania jednolitymi formacjami umundurowanymi odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo wewnętrzne, t. X, Warszawa 2022.
- Zięba R., Instytucjonalizacja bezpieczeństwa europejskiego: koncepcje -– struktury -– funkcjonowanie, Warszawa 2004.
- Zwęgliński T., Smolarkiewicz M., Gromek P., Efekt kaskadowy współczesnym wyzwaniem zarządzania kryzysowego, Warszawa 2020.
- https://businessinsider.com.pl/
- https://cyberdefence24.pl/
- https://ec.europa.eu
- https://federacja-anarchistyczna.pl/
- https://home-affairs.ec.europa.eu/index_pl
- https://kom-pol.org/
- https://luban.naszemiasto.pl/
- https://sjp.pl/
- https://sjp.pwn.pl/
- https://statystyka.policja.pl
- https://tvn24.pl
- https://www.antykorupcja.gov.pl
- https://www.euractiv.pl/
- https://www.gazetaprawna.pl/
- https://www.gov.pl
- https://www.migracje.uw.edu.pl/
- https://www.onr.com.pl/
- https://www.strazgraniczna.pl
- https://www.woda.edu.pl
- Athenaeum Polskie Studia Politologiczne, 2021, vol. 70(2).
- Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza, 2014, nr 3.
- Krytyka Prawa, tom 12, nr 4/2020.
- Modern Management Review, nr MMR-24-(3-2017), 2017.
- Przegląd Europejski, 2018, tom 2018 nr 3.
- Przegląd Politologiczny, 2016 nr 4.
- Roczniki wydziału nauk prawnych i ekonomicznych KUL, Tom VIII-IX, zeszyt 1, 2012-–2013.
- Safety & Fire Technology, 2013, Vol. 31 Issue 3/2013.
- Studia Europejskie / Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego, 2000, nr 2.
- Układ Sił, 2021 nr 30.
- Wiedza Obronna, 2014, nr 2 - –3.
- Zeszyty Naukowe Akademii Obrony Narodowej, tom: nr 1(86), 2012.
- Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Służby Pożarniczej 2020, nr 75/3/2020.
- Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, 2013, nr 48 (4).
- Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, 2018, nr 68/4/2018.
- Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, 2020, nr 73/1/2020.