Published May 20, 2026 | Version v1

DIFFERENSIAL YONDASHUV ASOSIDA SOMATOTIPLARGA MOSLASHTIRILGAN MASHQLAR YORDAMIDA JISMONIY SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI

Description

Ushbu maqolada 5–6-sinf o'quvchilarining jismoniy sifatlarini rivojlantirishda somatotiplarga (ektomorf, mezomorf, endomorf) asoslangan differensial yondashuvning imkoniyatlari va samaradorligi yoritilgan. Tadqiqotda ta'lim amaliyotidagi yagona standart mashg'ulotlarning kamchiliklari ko'rsatilib, har bir somatotipning morfo-funksional xususiyatlariga mos ravishda mashqlar komplekslarini tanlash zarurligi ilmiy asoslangan. Ektomorf o'quvchilarda kuch va koordinatsiyani, mezomorflarda tezlik-kuch va chaqqonlikni, endomorflarda esa chidamlilik va tana vaznini nazorat qilishni rivojlantirishga qaratilgan yuklama rejimlarining ta'siri tahlil qilingan. Dastlabki tajriba natijalari somatotipga moslashtirilgan differensial mashqlar dasturi an'anaviy darslarga nisbatan jismoniy tayyorgarlik va salomatlik ko'rsatkichlarini sezilarli darajada oshirishini ko'rsatdi.

Abstract (Russian)

В данной статье рассматриваются возможности и эффективность применения дифференцированного подхода на основе соматотипов (эктоморф, мезоморф, эндоморф) при развитии физических качеств учащихся 5–6 классов. В исследовании выявляются недостатки традиционных стандартных занятий и научно обосновывается необходимость подбора комплексов упражнений с учётом морфофункциональных особенностей каждого соматотипа. Проанализировано влияние режимов нагрузки, направленных на развитие силы и координации у эктоморфов, скоростно-силовых качеств и ловкости у мезоморфов, а также выносливости и контроля массы тела у эндоморфов. Результаты предварительного эксперимента подтвердили, что дифференцированная программа, адаптированная под соматотипы, значительно повышает показатели физической подготовленности и здоровья по сравнению со стандартными методиками.

Files

Izatullayev Alisher Muxtorjon o‘g‘li 948-955.pdf

Files (370.1 kB)

Name Size
md5:cdfd15c977608f6558dac56edd94f656
370.1 kB Preview Download

Additional details

References

  • 1. Нестеров, В.А. Физическое развитие и его дифференциация у детей школьного возраста / В.А. Нестеров. – Москва: Просвещение, 1995. – 192 с.
  • 2. Нестеров, В.А. Дифференцированный подход в физическом воспитании школьников / В.А. Нестеров. – Москва: Академия, 1996. – 210 с.
  • 3. Мейерсон, Г.Б. Дифференциация физического воспитания в школе: теория и практика / Г.Б. Мейерсон. – Санкт-Петербург: Олимп СПб, 2012. – 160 с.
  • 4. Филин, В.П. Современные подходы к индивидуализации физического воспитания учащихся / В.П. Филин. – Москва: Спорт, 2013. – 185 с.
  • 5. Лях, В.И. Дифференцированное физическое воспитание школьников: методика и практика / В.И. Лях. – Москва: Физкультура и спорт, 2015. – 224 с.
  • 6. Солодков, А.С. Физиология человека. Общая. Спортивная. Возрастная: учебник для вузов / А.С. Солодков, Е.Б. Сологуб. – Москва: Советский спорт, 2015. – 368 с.
  • 7. Heath, B.H. Somatotyping: Development and Applications / B.H. Heath, J.E.L. Carter. – Cambridge: Cambridge University Press, 1990. – 352 p.
  • 8. Panjabi, F.K. Individualized Exercise Programming Based on Somatotype in School-Aged Children / F.K. Panjabi // Journal of Physical Education and Sport. – 2018. – Vol. 18, № 2. – P. 1154–1160.