Published December 23, 2025
| Version v1
Journal article
Open
Maliho tazkirasida XVII asr Movarounnahrdagi madaniy, ilmiy va adabiy hayotning rivoji
Authors/Creators
Description
Ushbu maqolada XVII asrda Movarounnahrda forsiy adabiyot, ilm- fan va madaniyatning og'ir tarixiy-siyosiy sharoitlarga qaramay rivojlanish jarayoni atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqot Maliho Samarqandiyning "Muzakkiru-l-as'hob" tazkirasiga tayanadi. Asrning birinchi yarmidagi nisbiy tinchlik davrida Buxoro, Samarqand va Balxda me'morchilik yodgorliklari (Sherdor, Tilloqori, Labi hovuz) bunyod etilgani, ikkinchi yarmida esa siyosiy beqarorlik kuchayib, ko'plab inshootlarning xarobaga aylangani ko'rsatib o'tiladi. Maqolada Mullo Tursun Faroiziy va Qozi Lutfulloh Shokir Buxoriy kabi olimlarning diniy va dunyoviy ilmlardagi (astronomiya, geometriya, algebra) faoliyati yoritilgan. Shuningdek, adabiyotning saroy muhitidan shahar doiralariga ko'chishi, ayniqsa hunarmandlar orasida keng tarqalgani va 200 dan ortiq shoirning shu davrda ijod qilgani tahlil etiladi. Samarqand va Buxoro adabiy muhitlarining o'ziga xos xususiyatlari, shahar adabiyotining ustuvorligi va o'ta murakkab sharoitlarda ham adabiy an'analarning davom etishi asoslab beriladi.
Abstract (Russian)
В данной статье всесторонне анализируется процесс развития персидской литературы, науки и культуры в Мавераннахре в XVII веке, несмотря на тяжелые историко-политические условия. Исследование опирается на ключевой источник как «Музаккиру-л-асхоб» Малихо Самарканди. Показано, что архитектурные памятники были построены в Бухаре, Самарканде и Балхе в относительно мирной первой половине века (Шердор, Тиллякори, Ляби-хауз), в то время как усиление политической нестабильности во второй половине привело к разрушению многих сооружений. В статье освещается деятельность таких ученых, как Мулло Турсун Фароизи и Кози Лутфуллох Шокир Бухори в религиозных и светских науках (астрономия, геометрия, алгебра). Кроме того, анализируется переход литературы из придворной среды в городскую, ее распространение среди ремесленников и творчество более 200 поэтов в этот период. Обосновываются отличительные черты самаркандского и бухарского литературных кругов, преобладание городской литературы и продолжение литературных традиций даже в крайне сложных условиях.Abstract (English)
This article comprehensively analyzes the development of Persian literature, science, and culture in Movarounnahr during the 17th century, despite challenging historical and political conditions. The research relies on key sources such as Maliho Samarqandi's "Muzakkiru-l-as'hob". It is demonstrated that architectural monuments were built in Bukhara, Samarkand, and Balx during the relatively peaceful first half of the century (Sherdor, Tilloqori, Labi Hovuz), while increasing political instability in the second half led to the ruin of many structures. The article covers the activities of scholars like Mullo Tursun Faroiziy and Qozi Lutfulloh Shokir Buxoriy in both religious and secular sciences (astronomy, geometry, algebra). Furthermore, it analyzes the shift of literature from court circles to urban environments, its spread among artisans, and the work of over 200 poets during this period. The distinct characteristics of the Samarkand and Bukhara literary circles, the predominance of urban literature, and the continuation of literary traditions even under extremely difficult circumstances are substantiated.Files
son.2025.006.art07.pdf
Additional details
Additional titles
- Translated title (Russian)
- Развитие культурной, научной и литературной жизни в Мовероуннахре XVII века в тазкире Малихо
- Translated title (English)
- The development of cultural, scientific and literary life in 17th-century Movarounnahr in Maliho's tazkira
Related works
- Is identical to
- https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art07/ (URL)
- Is part of
- 10.5281/zenodo.23059514 (DOI)
- 3030-3273 (ISSN)