Published August 29, 2025 | Version v1

Abdulqohir Jurjoniying "al-'Awāmil al-mi'a" asarida ta'sir nazariyasi va uning arab sintaksisidagi ahamiyati

Description

Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi – Abdulqohir Jurjoniyning al- ʿAwāmil al-miʾa asarini arab grammatik tizimi nuqtayi nazaridan chuqur tahlil qilib, undagi nazariy tamoyillarni hozirgi sintaktik tahlil uslublari bilan taqqoslashdir.Tadqiqot davomida Jurjoniyning al-ʿāmil (ta'sir etuvchi omil) va al- ma'mūl (ta'sir ostidagi so'z) kabi asosiy tushunchalari, shuningdek, ḥurūf al-naṣb (ismni tushum kelishigida turishini talab etuvchi harflar) va al-wāw al-maʿiyya (birgalik "vovi") kabi arab sintaksisidagi muhim elementlar o'rganildi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, Jurjoniyning nazariy yondashuvi arab grammatikasi tarixida nafaqat o'z davrida, balki keyingi olimlar (Ibn Hishom, Zamaxshariy, Suyutiy, Antuan Dahdah) tomonidan izchil rivojlantirilgan va zamonaviy tilshunoslik tahliliga poydevor bo'lgan. Shu bilan birga, al-ʿAwāmil al- mi'a arab tilining grammatik strukturalarini tushunishda va sintaktik tahlil metodlarini rivojlantirishda bebaho manba sifatida ahamiyat kasb etadi.

Abstract (Russian)

Основной целью данного исследования является глубок анализ трактата Абд ал-Кахира ал-Джурджани «ал-ʿАвамил ал-миʾа» с точки зрения арабской грамматической системы и сравнение содержащихся в нём теоретических принципов с современными методами синтаксического анализа. В ходе исследования были рассмотрены ключевые понятия ал-Джурджани — ал-ʿамил (фактор управления, действующий элемент) и ал-маʿмул (управляемое слово, элемент, подвергающийся воздействию), а также важные элементы арабского синтаксиса, такие как ḥurūf al-naṣb (буквы, требующие винительного падежа имени) и ал-вав ал-маʿийя (совместное «вав»). Результаты исследования показывают, что теоретический подход ал-Джурджани не только в своё время, но и в работах последующих учёных (Ибн Хишам, аз-Замахшари, ас-Суюти, Антуан Дахда) получил последовательное развитие и стал фундаментом для современного лингвистического анализа. При этом трактат «ал-ʿАвамил ал-миʾа» сохраняет значение неоценимого источника для понимания грамматических структур арабского языка и развития методов синтаксического анализа.

Abstract (English)

The aim of this study is to conduct a systematic analysis of the 11th- century Arab linguist Abd al-Qāhir al-Jurjānī's work al-ʿAwāmil al-mi'a within the context of Arabic grammar and to compare his theoretical approaches with modern syntactic analysis methods. The study examines Jurjānī's key concepts, such as al- ʿĀmil (governing factor) and al-Ma'mūl (affected element), as well as important syntactic elements, including ḥurūf al-Naṣb (accusative particles) and al-wāw al- maʿiyya (cooperative "waw"). The results indicate that Jurjānī's theoretical approach has left a lasting impact not only on the history of Arabic grammar but also influenced subsequent scholars (Ibn Hishom, Zamakhshariy, As-Suyutiy, Antoine Dahdah) and provided a foundation for modern linguistic analysis. Furthermore, al-ʿawāmil al-mi'a remains an invaluable source for understanding Arabic grammatical structures and developing syntactic analysis methodologies.

Files

son.2025.005.art06.pdf

Files (991.7 kB)

Name Size
md5:442d4c263cd64b3aa9ee48aa328a2ea8
991.7 kB Preview Download

Additional details

Additional titles

Translated title (Russian)
Теория управления (таʾсӣр) в трактате ʿАбд ал-К̣а̄хира ал-Джурджа̄нӣ «Ал-ʿАва̄мил ал-миʾа» и её значение в арабском синтаксисе
Translated title (English)
The theory of governance (taʾthīr) in ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī's al-ʿAwāmil al-Miʾa and its significance in Arabic syntax

Related works

Is identical to
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art06/ (URL)
Is part of
10.5281/zenodo.23059491 (DOI)
3030-3273 (ISSN)