Published August 17, 2025 | Version v1

Huvaydo ijodida iqtibos san'ati

Description

Ushbu maqolada Huvaydoning o'zbek mumtoz adabiyotida tutgan o'rni, ijodkorning g'oyaviy yo'nalishi, badiiy mahorati, ilohiy ishq tasviridagi o'ziga xosligi haqida fikr yuritilgan. Uning ijodida didaktikaning o'rni haqida asosli fikrlar keltirilgan. Adib ijodida iqtibos san'atining qo'llanilishi lirik janrlar misolida tahlil qilingan. Hamd g'azalidagi o'ziga xosliklar ochib berilgan. Shoir ijodida Qur'on va hadisning ta'siri yetarlicha asoslangan. Adibning diniy mavzudagi g'azallarida nido, tazod, iqtibos, didaktik mavzudagi g'azallarida intiboh, irsoli masal, tazod, talmeh, tashbeh, ishqiy mavzudagi g'azallarida esa mubolag'a, nido, tanosib, tashbeh, takrir, ta'did san'atlaridan mohirona foydalanganini ko'rish mumkin. Bu Huvaydoning badiiy mahoratining o'ziga xos yo'lidir. Huvaydoning o'zbek mumtoz adabiyotida Ahmad Yassaviy, Boborahim Mashrab, So'fi Olloyorlar yo'lidan borib, she'rlarida ilohiy ishq, oliyjanob insoniy fazilatlarni ulug'laganligi, ma'naviy kamolotga erishishda diniy qadriyatlarning katta ahamiyatga ega ekanligi haqida fikr yuritilgan.

Abstract (Russian)

В данной статье рассматривается место Хувайдо в узбекской классической литературе, идейная направленность творчества поэта, его художественное мастерство и своеобразие в изображении божественной любви. Обоснованно излагаются мысли о роли дидактики в его творчестве. Применение искусства цитации в произведениях автора анализируется на примерах лирических жанров. Раскрываются особенности хамд газель. Влияние Корана и хадисов на творчество поэта убедительно обосновано. В газелях Хувайдо на религиозные темы можно наблюдать искусное использование таких приемов, как восклицание (нидо), контраст (тазод), цитация (иктибас), в дидактических газелях — пробуждение (интибох), притча (ирсоли масал), контраст (тазод), намёк (талмех), сравнение (ташбех), а в любовных газелях — преувеличение (муболага), восклицание (нидо), соразмерность (таносиб), сравнение (ташбех), повтор (такрир) и усиление (таъдид). Это представляет собой уникальный путь художественного мастерства Хувайдо. В статье подчеркивается, что Хувайдо в узбекской классической литературе следовал традициям Ахмада Ясави, Бабарахима Машраба, Суфи Аллаяра, прославляя в своих стихах божественную любовь и возвышенные человеческие добродетели, а также отмечается значимость религиозных ценностей в достижении духовного совершенства.

Abstract (English)

This article examines the place of Khuvaydo in Uzbek classical literature, the ideological orientation of the poet's work, his artistic mastery, and his distinctive approach to depicting divine love. Well-founded reflections are provided on the role of didactics in his creative output. The use of the art of citation in the poet's works is analyzed through examples from lyrical genres. The peculiarities of the hamd ghazal are elucidated. The influence of the Quran and hadiths on the poet's creativity is convincingly substantiated. In Khuvaydo's ghazals on religious themes, one can observe the skillful use of such techniques as exclamation (nido), contrast (tazod), and citation (iqtibos); in didactic ghazals — awakening (intiboh), parable (irsoli masal), contrast (tazod), allusion (talmeh), and simile (tashbeh); and in love-themed ghazals — exaggeration (mubolagha), exclamation (nido), proportion (tanosib), simile (tashbeh), repetition (takrir), and amplification (ta'did). This constitutes the unique path of Khuvaydo's artistic mastery. The article argues that Khuvaydo, in the context of Uzbek classical literature, followed the traditions of Ahmad Yasavi, Boborahim Mashrab, and Sufi Allayar, glorifying divine love and noble human virtues in his poetry, while emphasizing the significant role of religious values in achieving spiritual perfection.

Files

son.2025.001.art01.pdf

Files (776.6 kB)

Name Size
md5:11bba5f785bf1f39cda733b65e1ca626
776.6 kB Preview Download

Additional details

Additional titles

Translated title (Russian)
Искусство цитирования в творчестве Хувайдо
Translated title (English)
The art of quotation in Huvaydo's creation

Related works

Is identical to
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.001.art01/ (URL)
Is part of
10.5281/zenodo.23059315 (DOI)
3030-3273 (ISSN)