Published June 11, 2024 | Version v1

"Devonu lugʻati-t-turk" asarida turkiy so'zlarning fonetik, grafik va morfologik xususiyatlari haqida

Description

Mazkur maqolada XI asrda turkiy tillarning nazariy asoslarini ishlab chiqqan birinchi turkshunos olim Mahmud Qoshg'ariy "Devonu lug'ati-t-turk" asarida keltirgan fonetika, grafika, morfologiyaga oid masalalar yoritilgan. Mavzuning dolzarbligi turkiy tillar rivojlanish tarixini aniqlashda ahamiyatli ekani bilan belgilanadi. Mahmud Qoshg'ariy "Devonu lug'ati-t-turk" asarida turkiy tillar grammatikasini arab tilida, arab tilshunosligiga xos usul va atamalar vositasida tavsiflagan. Mazkur maqolada Mahmud Qoshg'ariy tomonidan qo'llangan ḥarakat, ḥarf va ularning turlarini anglatuvchi atamalarning arab, turkiy so'zlar fonetik va morfologik xususiyatlarini yoritishdagi o'rni ko'rsatilgan. Mahmud Qoshg'ariy turkiy so'zlar tarkibida harf shaklida ifodalanmagan unli tovushlarga nisbatan arab tilidagi kabi harakat tushunchasini kiritgan va harakat turlariga mos keluvchi atamalarni qo'llagan. "Devonu lug'ati-t-turk"da ḥarf atamasi arab tilidagi kabi fonetik birliklar hamda ko'makchi, bog'lovchi, yuklama, qo'shimcha, undov, so'roq kabi so'zlarga nisbatan qo'llangan.

Abstract (Russian)

В статье рассматриваются некоторые вопросы фонетики, графики и морфологии в произведении «Девану лугати-т-турк» первого тюрколога Махмуда Кашгари, который разработал теоретические основы тюркских языков в 11 веке. Актуальность темы заключается в том, что она важна в определении истории развития тюркских языков. Махмуд Кашгари в книге «Девану лугати-т-турк» разъяснил грамматику тюркских языков на арабском языке, на основе методов и терминов, свойственных арабской лингвистике. В статье рассматриваются роль ḥarakat, ḥarf и термины, обозначающие их типы (разновидности) при выяснении фонетических и морфологических особенностей арабских и тюркских слов. Махмуд Кашгари в отношении тюркских слов, на основе терминологии арабской лингвистике, ввел понятие ḥarakat для звуков, которые не выражены буквами и использовал соответствующие термины для типов огласовки. В «Девану лугати- т-турк» термин ḥarf, как в арабском языке, используется для обозначения фонетических единиц и предлогов, союзов, суффиксов, междометий, частиц и вопросительных слов.

Abstract (English)

The article discusses some issues of phonetics, graphics and morphology covered in the book "Divanu lughati -t-turk" by the first Turkic scholar Mahmud Kashgari who developed the theoretical foundations of the Turkic languages in the 11th century. The relevance of the topic lies in the fact that it is important in determining the history of the development of Turkic languages. Mahmud Kashgariy in the book "Divanu lughati-t-turk" elucidated the grammar of Turkic languages by means of Arabic language, methods and terms peculiar to Arabic linguistics. The article deals with the place of ḥarakat, ḥarf and the terms signifying their types in elucidating the phonetic and morphological peculiarities of Arabic and Turkic words. In "Divanu lughati-t-turk" the term ḥarf is used to designate phonetic units and postpositions, conjunctions, particles, suffixes, interjections, interrogatives as in Arabic language.

Files

al-buxoriy-2-2024-art01.pdf

Files (1.0 MB)

Name Size
md5:77ecd61b47db4a0760900a955ab56f02
1.0 MB Preview Download

Additional details

Additional titles

Translated title (Russian)
Фонетическая, графическая и морфологическая характеристики тюркских слов в произведении «Девону лугати-т-турк»
Translated title (English)
Phonetic, graphic and morphological characteristics of Turkic words in the work "Devonu lughati-t-turk"

Related works

Is identical to
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2024.002.art01/ (URL)
Is part of
10.5281/zenodo.23059361 (DOI)
3030-3273 (ISSN)