Published April 4, 2024 | Version v1

Nizomiy Ganjaviy ijodining Movarounnahr adabiy muhitiga ta'siri

Description

XII asrning atoqli shoiri Nizomiy Ganjaviyning bir qancha asarlari qadimdan bugungi kungacha jahon adabiyotida alohida o'rin tutadi. Bu forsiyzabon shoir nafaqat fors adabiyotining, balki turk va hind adabiyotining ham tilshunos adiblari hamda mumtoz adabiyot vakillaridan hisoblanadi. Nizomiy Ganjaviy nomining shuhrat qozonishi va uzoq yillar mobaynida barhayot ekanligi uning masnaviy asarlari bilan bog'liq bo'lib, hatto keyingi asrlarda ko'plab turk shoir va yozuvchilari ushbu asarlardan o'zlashtirib, turkcha tarjimalar ham yozganlar. Shu qatorda Nizomiyning "Xamsa"siga e'tibor qaratib, uning asarlari asosida o'zgartirish va misollar bilan an'anani davom ettirgan Mir Alisher Navoiyni qayd etish lozim. Nizomiy Ganjaviy "Xamsa"sidan o'rin olgan "Haft paykar" masnaviysi Bahrom Go'r haqidagi hikoyalarning Eron adabiyotidan turkiy adabiyotga kirib kelishiga zamin yaratdi. Nizomiy bugungi kunda xalqaro miqyosda qiyosiy adabiyot sohasida katta ahamiyatga ega bo'lgan "Haft paykar" masnaviysida yaratgan timsol va obrazlar bilan o'ziga xos uslub taqdim etgan. U uslub yarata oldi va ildam qadam tashladi. O'zi qo'llagan to'qima obrazlar bilan xayoliy chizgilarning yangi uslubini yaratib, muvaffaqiyatini isbotladi va zamonasidan keyin adabiyot maydoniga kirib kelgan ko'plab shoirlarga ta'sirini ko'rsatdi. XV-XVIII asrlarda yashab ijod etgan Mir Alisher Navoiy, Ashkiy, Behishtiy, Xayoliy kabi shoirlar Nizomiyning "Xamsa"si va ayniqsa, uning "Haft paykar" masnaviysi asari ta'sirida boʻlgan. O'tmish shoir va yozuvchilaridan qolgan asarlar qanchalik yangi ruhda yozilgan bo'lmasin, asos jihatidan, mohiyatan Nizomiy masnaviylaridan olingandir. Shu bilan birga, asarda qo'llangan obrazlar, majoziy ifoda va masnaviy yozuv uslubini o'rganish orqali bilish mumkinki, Nizomiyning "Haft paykar" asari o'z davriga nisbatan yuksak darajada yozilgan. Ushbu asarda Nizomiy Ganjaviy yetti paykarga ishora qiladi va bu holatda Movarounnahr yozuvchilari o'rtasida uning asarlari ta'sirini o'rganish mumkin. Nizomiy ijodiga bag'ishlangan mazkur tadqiqotda kutubxonachilik va qiyosiy tadqiqot usullaridan foydalanilgan

Abstract (Russian)

Несколько произведений известного поэта Низами Гянджеви, жившего в 12 веке, занимают особое место в мировой литературе с древнейших времен до наших дней. Этот персоязычный поэт является одним из лингвистов и представителей классической литературы не только в персидской, но и в тюркской и индийской литературе. Популярность имени Низами Гянджеви и его сохранение на протяжении многих лет связаны с его литературными произведениями, и даже в последующие столетия многие тюркские поэты и писатели заимствовали из этих произведений и даже писали тюркские переводы. Наряду с этим стоит отметить Мир Алишера Навои, который остановился на «Хамсе» Низами и продолжил традицию с модификациями и примерами на основе его произведений. Маснави «Хафт пайкар» Низами Гянджеви из «Хамсы» положило начало внедрению рассказов о Бахроме Гуре из иранской литературы в тюркскую литературу. Низами представил уникальный стиль с созданными им символами и образами в маснави «Хафт Пайкар», имеющей сегодня большое значение в области сравнительного литературоведения. Он смог создать стиль и шагнуть вперед. Он доказал свой успех, создав новый стиль воображаемых линий с фактурными изображениями, которые он использовал, и оказал влияние на многих поэтов, которые вошли в область литературы после его периода. Мир Алишер Навои, Ашки, Бехишти, Хаёли, жившие и писавшие стихи в XV-XVIII веках, находились под влиянием «Хамсы» Низами и особенно его маснави «Хафт пайкар». Произведения, оставленные поэтами и писателями прошлого, как бы они ни были написаны в новом духе, по сути были взяты из маснави Низами. В то же время, изучая использованные в произведении образы, образное выражение и стиль традиционного письма, можно узнать, что произведение Низами «Хафт пайкар» написано на высоком уровне по сравнению с его временем. В этом произведении Низами Гянджеви обращается к семи красавицам, и в этом случае можно изучить влияние его произведений среди писателей Мовароуннахра. В данном исследовании, посвященном творчеству Низами, использовались методы библиотечного дела и сравнительного исследования

Abstract (English)

Several works of the famous poet Nizami Ganjavi, who lived in the 12th century, occupy a special place in world literature from ancient times to today. This Persian-speaking poet is one of the linguists and representatives of classical literature not only in Persian literature, but also in Turkish and Indian literature. The popularity of Nizami Ganjavi's name and its survival for many years is related to his literary works, and even in the following centuries, many Turkish poets and writers borrowed from these works and even wrote Turkish translations. Along with this, it is worth noting Mir Alisher Navoi, who focused on Nizami's "Khamsa" and continued the tradition with modifications and examples based on his works. Nizami Ganjavi's "Haft paykar" masnavi from "Khamsa" laid the foundation for the introduction of stories about Bahrom Gur from Iranian literature to Turkish literature. Nizami presented a unique style with the symbols and images he created in the masnavi "Haft Paykar", which is of great importance in the field of comparative literature today. He was able to create a style and step forward. He proved his success by creating a new style of imaginary lines with the texture images he used and influenced many poets who entered the field of literature after his period. Mir Alisher Navoi, Ashki, Behishti, Khayoli, who lived and wrote poems in the 15th and 18th centuries, were influenced by Nizami's "Khamsa" and especially his "Haft paykar" masnavi. The works left by the poets and writers of the past, no matter how much they were written in a new spirit, were essentially taken from Nizami's masnavis. At the same time, by studying the images used in the work, figurative expression, and the style of traditional writing, it can be known that Nizami's "Haft paykar" was written at a high level compared to his time. In this work, Nizami Ganjavi refers to seven beauties, and in this case it is possible to study the influence of his works among the writers of Movarounnahr. In this research dedicated to Nizami's work, the methods of librarianship and comparative research were used

Files

al-buxoriy-1-2024-art03.pdf

Files (923.4 kB)

Name Size
md5:67ce42d2e7ac2b4c6be0284f057ca83d
923.4 kB Preview Download

Additional details

Additional titles

Translated title (Russian)
Влияние стихов Низими Гянджави на литературную среду Центральной Азии
Translated title (English)
The influence of Nizimi Ganjavi's poems on the literary environment of Transoxiana

Related works

Is identical to
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2024.001.art03/ (URL)
Is part of
10.5281/zenodo.23059356 (DOI)
3030-3273 (ISSN)