O'ZBEK PARALINGVISTIK TIZIMIDA ANDROSENTRIK VA FEMINISTIK PARAKODLAR: SEMANTIK-PRAGMATIK TAHLIL
Authors/Creators
Description
Nomanaviy muloqot vositalari — qarash, tana holati, ovoz ohangi va imo-ishoralar — ko‘pincha jinsdan xoli, “betaraf” hodisa sifatida qabul qilinadi, biroq feministik tilshunoslik nazariyasi shuni ko‘rsatadiki, tilning barcha sathlari, jumladan paralingvistik kod ham, ijtimoiy jins munosabatlarini aks ettiradi va qayta ishlab chiqaradi. Mazkur maqolada androsentrik parakod (erkak tajribasini me’yor sifatida belgilovchi nomanaviy signallar) va feministik parakod (ushbu me’yorga muqobil yoki uni tanqid qiluvchi nomanaviy strategiyalar) tushunchalari o‘zbek paralingvistik tizimi materialida tahlil qilinadi. Tadqiqot o‘zbek badiiy nasridan, Ziyouz.com elektron kutubxonasidan va O‘zbek tilining milliy korpusidan olingan nomanaviy xulq-atvor tasvirlarini sifat jihatdan tasniflashga asoslanadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek matnlarida erkak subyektlarga nisbatan kuch va tashabbuskorlikni ifodalovchi kodlar, ayol subyektlarga nisbatan esa itoatkorlik va cheklanganlikni ifodalovchi kodlar ustunlik qiladi, shu bilan birga zamonaviy shahar muhitida dastlabki “feministik parakod” tendensiyasi ham kuzatiladi. Tadqiqot o‘zbek tilshunosligidagi gender tadqiqotlarini paralingvistik sathga kengaytiradi va kelgusi miqdoriy tekshiruvlar uchun nazariy asos yaratadi.