VERİ YOKSULLUĞU: DİJİTAL ÇAĞDA EŞİTSİZLİĞİN YENİ BİÇİMİ ÜZERİNE KAVRAMSAL VE ELEŞTİREL BİR ÇERÇEVE

Bu makale, veri yoksulluğu kavramını yalnızca internet erişimi eksikliği olarak değil; veri üretme, veriye erişme, veriyi yorumlama, veriden fayda üretme ve veri sistemlerinde adil biçimde temsil edilme kapasitesindeki çok katmanlı yoksunluklar bütünü olarak ele almaktadır. Çalışmanın amacı, bilgi yoksulluğu, dijital bölünme, dijital eşitsizlik, veri adaleti ve sağlık verisi yoksulluğu literatürlerini bütüncül bir perspektifte birleştirerek kavramın analitik sınırlarını yeniden tanımlamaktır. Araştırmada sistematik olmayan bütünleştirici literatür taraması ve kavramsal sentez deseni kullanılmıştır. Kaynaklar; kavramsal kurucu nitelik, veri yoksulluğunun erişim ve temsil boyutlarına katkı, güncellik ve Türkiye bağlamıyla ilişki ölçütleriyle seçilmiş; bulgular erişim, ekonomik karşılanabilirlik, beceri, kullanım, temsil, yönetişim, zamansallık, mekânsallık ve dil-kültür temaları altında karşılaştırılmıştır. Bu çerçevede veri yoksulluğu, gelir, eğitim, coğrafya, toplumsal cinsiyet, dil ve kurumsal kapasitenin kesişiminde oluşan yapısal bir eşitsizlik rejimi olarak kavramsallaştırılmaktadır. Makalenin temel savı, veri yoksulluğunun çift yönlü işlediğidir: bireyler ve topluluklar veriye ve dijital kaynaklara erişimde sınırlılıklar yaşarken veri sistemleri de bu grupları eksik veya çarpık biçimde temsil edebilmektedir. Çalışma, kavramın ölçülebilir boyutlarını ve politika sonuçlarını tartışarak gelecekteki ampirik araştırmalar için analitik bir çerçeve önermektedir.