Published July 26, 2026 | Version v1

Halil Cibrân'ın Kırık Kanatlar Eserinin Van Dijk'in Eleştirel Söylem Çözümlemesine Göre İncelenmesi

  • 1. ROR icon Gazi University

Description

Bu araştırmanın amacı Halil Cibrân’ın otobiyografik nitelik taşıyan Kırık Kanatlar eserini Teun A. Van Dijk’in eleştirel söylem çözümlemesi yaklaşımına göre incelemektir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yaklaşımına dayanmaktadır. Araştırma verilerini Halil Cibrân tarafından yazılan الاجنحة المتكسرة (Kırık Kanatlar) adlı eser oluşturmaktadır. Veriler, makro yapı – mikro yapı – ideolojik kare ve sosyo-bilişsel yapı bağlamında dört alt başlığa ayrılmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular eserin makro yapısında ataerkil toplumsal düzenin kadın üzerinde kurduğu baskının temel tema olarak işlediğini göstermektedir. Mikro yapı düzeyinde ise kullanılan metaforlar, duygusal anlatım biçimleri ve karşıtlıklar aracılığıyla kadın karakterin sessizliği ve çaresizliği vurgulanırken erkek egemen otoritenin meşrulaştırıldığı söylemsel örüntüler tespit edilmiştir. Van Dijk’in ideolojik kare modeli bağlamında metinde biz ve öteki ayrımı üzerinden erkek egemen yapının kendini olumlu, kadını ise edilgen bir konumda temsil ettiği görülmüştür. Sosyo-bilişsel boyutta ise yazarın toplumsal belleğe ve okuyucunun zihinsel şemalarına hitap eden anlatım stratejileri kullandığı ve böylece ataerkil düzenin eleştirisini okuyucu bilincinde yeniden yapılandırdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, Kırık Kanatlar eserinin söylemsel yapısının, bireysel bir anlatının ötesinde toplumsal gerçekliği yeniden inşa eden ideolojik bir alan sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, edebi metinlerin eleştirel söylem çözümlemesi bağlamında incelenmesinin, metinlerin derin yapılarının anlaşılmasına önemli katkılar sağladığını göstermektedir.

Abstract (English)

The aim of this research is to examine Khalil Gibran's autobiographical work, Broken Wings, according to Teun A. Van Dijk's critical discourse analysis approach. The research is based on the document analysis approach, one of the qualitative research methods. The research data consists of the work Broken Wings written by Khalil Gibran. The data was divided into four sub-headings in the context of macro structure – micro structure – ideological square and socio-cognitive structure and analyzed using the content analysis method. The findings show that in the macro structure of the work, the oppression exerted by the patriarchal social order on women is the main theme. At the micro structure level, while the silence and helplessness of the female character are emphasized through the metaphors, emotional narrative forms, and contrasts used, discursive patterns in which male-dominated authority is legitimized have been identified. Within the context of Van Dijk's ideological square model, the text reveals that the male-dominated structure represents itself in a positive light, while portraying women in a passive position, through the distinction between us and the other. On a socio-cognitive level, it is determined that the author employs narrative strategies that appeal to social memory and the reader's mental schemas, thus reconstructing the critique of the patriarchal order in the reader's consciousness. In conclusion, the study reveals that the discursive structure of Broken Wings offers an ideological space that reconstructs social reality beyond an individual narrative. In this respect, the research demonstrates that examining literary texts within the context of critical discourse analysis significantly contributes to understanding the deeper structures of these texts.

Files

Sude Çırak.pdf

Files (745.8 kB)

Name Size Download all
md5:b11510003b3dc7f3c64573f538470f15
745.8 kB Preview Download

Additional details

Additional titles

Translated title (English)
An Examınatıon of Khalıl Gıbran's "Broken Wıngs" Accordıng to Van Dıjk's Crıtıcal Dıscourse Analysıs

References

  • Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84. Alver, T. (2024). Abdülhak Hâmid Tarhan'ın Hakan Oyununun Eleştirel Söylem Çözümlemesi. Türklük Bilimi Araştırmaları, (56), 11-27. Azizali, B. (2018). Cibran Halil Cibran'ın "Deli" ve "Gezgin" Kitaplarında Toplanmış Eserlerde Kadın Konusu. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 7-13. Bakır Dayı, R. (2018). Mehcer (Göç) Edebiyatında Vahdet-i Vücud Ve Ruh Göçü. Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1(1), 41-59. Çetinkaya, F. (2020). Yeşil Gece Adlı Romanının Eleştirel Söylem Çözümlemesi Modeliyle Yorumlanması. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 51-64. Dede, Ş., (2019). Cibrân Halîl Cibrân Ve "El-Ecnihatu'l-Mutekessire" (Kırık Kanatlar) İsimli Romanının Mehcer Edebiyatı'ndaki Yeri, ''Yayımlanmamış yüksek lisans tezi'', Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Durak, H., & Yeşildağ, A. (2020). Cibran Halil Cibran Kırık Kanatlar Romanının Sosyolojik/Dinî Açıdan Bir İncelemesi. Modern Arap Romanına Sosyolojik Bir Bakış Denemeleri. İksad Publishing House Yayınları. Ankara Ercan, GS ve Danış, P. (2019). Söylem, Söylem Çözümlemesi ve Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Tanımları ve Kapsamları. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6 (2), 527-552. Erdil, S., & Şirin, Ş. (2024). Cubrân Halil Cubrân'ın Edebiyatında Doğulu Kadın Ve Evlilik: Verde El-Hânî Örneği. Ağrı İslami İlimler Dergisi, 10(15), 143-164. Gemi̇, A. (2018). Mehcer Edebi̇yati Üzeri̇ne Bi̇r Değerlendi̇rme. Electronic Turkish Studies, 13(28), 437–451. Gökgöz, T. (2021). Mehcer Edebiyatında Cibrân Üslubu. Göç Olgusunun Modern Arap Edebiyatına Etkileri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 71-85. Kıral, B. (2020). Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , 8 (15), 170-189. Mita, D., Karman, A., & Akhiruddin, A. (2024). Analisis wacana kritis teun a. van dijk pada iklan youtube bear brand tahun 2023. Jurnal Onoma: Pendidikan, Bahasa, Dan Sastra, 10(1), 590-598. Özer, Ö. (2022). Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme. Etkileşim, 9, 36-54. Özişçi, V. (2025). Modern Dönem Arap Edebiyatında Mehcer Edebiyatı. Cihanşümul Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (10), 160-172. Solak, Ö. (2011). Küçük ağa romanının eleştirel söylem analizi. Akademik Bakış Dergisi, 26, 1-14. Şah, U. (2020). Eleştirel Söylem Analizi: Temel Yaklaşımlar. Kültür Araştırmaları Dergisi, 7, 210-231. Şimşek, S. (2012a). Cibran Halil Cibran'ın Eserlerinde Beşerî Ve Evrensel Sevgi. Şarkiyat Mecmuası, 21, 125-38. Şimşek, S. (2012b). İslam Kültürünün Mehcer Edebiyatı Üzerinde Etkisi. Şarkiyat Mecmuası, (19), 91-101. Van Dijk, T. A. (1979). Cognitive processing of literary discourse. Poetics today, 1(1/2), 143-159. Van Dijk, T.A. (2001). Çok disiplinli Eleştirel Söylem Analizi: Çeşitlilik çağrısı. Eleştirel söylem analizi yöntemleri , 1 (1), 95-120. Van Dijk, T. A. (2008). Discourse and Context. Van Van Dijk, (2014). DiscourseCognition-Society, C. Hart ve P. Cap (Yay. Haz.), Contemporary Studies in Critical Discourse Analysis içinde (ss. 121-146). London: Bloomsbury