Published July 25, 2026 | Version v1

Çağdaş Uygur Türkçesindeki Bazı Hayvan ve Hayvancılık İle İlgili Sözcüklerin Tarihî Yolculuğu

Authors/Creators

Description

Bu çalışma, Çağdaş Uygur Türkçesinde yer alan hayvan ve hayvancılıkla ilgili söz varlığını Eski Türkçe ve Orta Türkçe dönemlerine ait metinlerle karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırmada Orhun Yazıtları, Eski Uygur Türkçesi metinleri, Dîvânu Lugâti't-Türk ve Mukaddimetü'l-Edeb temel kaynaklar olarak kullanılmış; bu eserlerde yer alan hayvan adları ve hayvancılıkla ilgili kavramlar, Çağdaş Uygur Türkçesindeki karşılıklarıyla fonetik ve semantik açıdan değerlendirilmiştir. Çalışmada öncelikle Uygur kültüründe at, boğa, deve, koyun ve keçi gibi hayvanların ekonomik, sosyal ve mitolojik önemine değinilmiş, ardından büyükbaş, küçükbaş ve binek hayvanlarına ilişkin sözcükler tarihî gelişimleri bakımından incelenmiştir. İnceleme sonucunda birçok sözcüğün Türkçenin en eski dönemlerinden günümüze kadar biçim ve anlam bakımından büyük ölçüde korunduğu, bazılarının ise ses değişmeleri, anlam daralması, anlam genişlemesi veya anlam değişmesi gibi süreçlere uğradığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, hayvancılıkla ilgili söz varlığının Türkçenin tarihî sürekliliğini yansıtan önemli bir unsur olduğunu ortaya koymakta; Çağdaş Uygur Türkçesinin tarihî Türk lehçeleriyle güçlü bağlarını koruduğunu ve karşılaştırmalı söz varlığı çalışmalarının Türk dil tarihinin aydınlatılmasına önemli katkılar sağlayacağını göstermektedir.

Files

GT S4-part-3.pdf

Files (1.1 MB)

Name Size
md5:7c7d3a8e740d451158fb168a59db3923
1.1 MB Preview Download

Additional details

References

  • Abdurehim, Rahman. (2006). Uyğurlarda Şamanizm. Pekin: Milletler Neşriyati. Ata, A. (2002). Harezm - Altın Ordu Türkçesi. İstanbul: Kebikeç Yayınları. Bayat, F. (2007). Türk Mitolojik Sistemi Ontolojik ve Epistomolojik Bağlamda Türk Mitolojisi I, İstanbul: Ötüken Yayınları. Caferoğlu, A. (1968). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu. Clauson: G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon Press. Doğan, L. (2002). Türk Kültüründe Hayvanlar ve Hayvan İsimleri. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Ankara: TDK Yayınları, 615-659. Efe, K. (2025). Tarihî Türk Lehçelerinde Hayvan Adları, İstanbul: Ihlamur Akademi. Ercilasun, A.B. ve Akkoyunlu, Z. (2014). Dîvânu Lugâti't - Türk. Ankara: Türk Dil Kurumu. Ercilasun, A. B. (2016). Türk Kağanlığı ve Bengü Taşları. İstanbul: Dergah Yayınları. Ergin, Muharrem. (2005). Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları. Gülensoy, T. (2007). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu. Kafesoğlu, İ. (1993). Türk Milli Kültürü. İstanbul: Boğaziçi Yayınları. Necip, E. N. (1995). Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları. Rahman, A. (1996). Uygur Folkloru. (Çev.: Soner Yalçın, Erkin Emet), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Roux, J. P. (2011). Eski Türk Mitolojisi. (Çev.: Musa Yaşar Sağlam), Ankara: Bilgesu Yayıncılık. Yüce, N. (2014). Mukaddimetü'l-Edeb. Ankara: Türk Dil Kurumu.