Process and the Observer: The Emergence of Dimensions and the Observable Picture of Reality

This book explores the hypothesis that the fundamental properties of observed reality do not exist as primordial entities but emerge as successive levels of information organization relative to a local comparison system.

The starting point is the assumption that the process itself is primary. A mechanism is proposed in which successive nonlinear transitions, arising from the limited distinguishability of processes, give rise to new ways of organizing information. Within this framework, time, space, and mass are interpreted not as independent foundations of the Universe, but as successive levels of organization emerging relative to a local comparison system.

Particular attention is given to symmetry as a consequence of limited distinguishability, to the concept of a maximum intensity associated with each organizational level, to the transition from the quantitative development of processes to the emergence of stable structures, and to the fractal repetition of the mechanism by which new organizational levels arise.

The final part of the book discusses the possibility that the sequence of organizational levels is not complete. As a working hypothesis, quantum entanglement is considered as a possible first observable manifestation of the next level of organization, while entropy is interpreted as an expression of the fundamental one-way direction of process development.

The proposed model does not claim to describe absolute reality and is not presented as a complete physical theory. Its purpose is to investigate a possible mechanism underlying the formation of the observed picture of the world and to offer a new conceptual framework for discussing the origin of the fundamental concepts of physics.

Revisions from 18.07.2026: 

In this version, the chapter devoted to fractality has been revised. Fractality is interpreted as a consequence of the repeated nonlinear transformations relative to the local comparison system. It is shown that the squaring and square-root operations define two relative boundaries of the same level of organization, corresponding to the domains of larger and smaller values. On this basis, a hypothesis is proposed concerning the existence of structurally similar stable objects at both microscopic and cosmological scales. Possible examples include galaxies together with their black holes and dark matter, as well as cosmic filaments, galaxy clusters, and superclusters.

В книге рассматривается гипотеза, согласно которой фундаментальные свойства наблюдаемой реальности возникают не как изначально существующие сущности, а как последовательные уровни организации информации относительно локальной системы сравнения.

В качестве отправной точки принимается первичность процесса. Предлагается механизм, в котором последовательные нелинейные переходы, возникающие вследствие ограниченной различимости процессов, приводят к появлению новых способов организации информации. В рамках этой логики время, пространство и масса рассматриваются не как независимые основы мироздания, а как последовательные уровни организации, возникающие относительно локальной системы сравнения.

Особое внимание уделяется роли симметрии как следствия ограниченной различимости, понятию предельной интенсивности каждого уровня организации, переходу от количественного развития процессов к возникновению устойчивых структур и фрактальной повторяемости самого механизма рождения новых уровней.

В заключительной части книги обсуждается возможность существования последующих уровней организации. В качестве гипотезы рассматривается квантовая запутанность как возможное первое наблюдаемое проявление следующего уровня, а также предлагается интерпретация энтропии как проявления фундаментальной направленности развития процесса.

Предлагаемая модель не претендует на описание абсолютной реальности и не является завершённой физической теорией. Её целью является исследование возможного механизма формирования наблюдаемой картины мира и предложение новой концептуальной основы для обсуждения происхождения фундаментальных физических понятий.

Правки от 18.07.2026: 

В данной версии переработана глава, посвящённая фрактальности. Предложена интерпретация фрактальности как следствия повторяемости нелинейных преобразований относительно локальной системы сравнения. Показано, что операции возведения в квадрат и извлечения квадратного корня формируют две относительные границы одного уровня организации, соответствующие областям больших и меньших значений. На этой основе предложена гипотеза о существовании структурно подобных устойчивых объектов как на микроскопических, так и на космологических масштабах. В качестве возможных примеров рассмотрены галактики, их чёрные дыры, тёмная материя, а также космические нити, скопления и сверхскопления галактик.

Бұл кітапта бақыланатын шындықтың іргелі қасиеттері бастапқыдан дайын күйде бар болмыс ретінде емес, жергілікті салыстыру жүйесіне қатысты ақпаратты ұйымдастырудың бірізді деңгейлері ретінде пайда болады деген гипотеза қарастырылады.

Зерттеудің бастапқы негізі ретінде процестің бастапқылығы қабылданады. Процестердің ажыратылу мүмкіндігінің шектеулілігінен туындайтын бірізді сызықтық емес ауысулар ақпаратты ұйымдастырудың жаңа тәсілдерін қалыптастыратын механизм ұсынылады. Осы логика аясында уақыт, кеңістік және масса Ғаламның тәуелсіз негіздері ретінде емес, жергілікті салыстыру жүйесіне қатысты бірінен кейін бірі пайда болатын ұйымдасу деңгейлері ретінде қарастырылады.

Кітапта симметрияның ажыратылу мүмкіндігінің шектеулігінен туындайтын құбылыс ретіндегі рөліне, ұйымдасудың әрбір деңгейіне тән шекті қарқындылық ұғымына, процестердің сандық дамуының орнықты құрылымдардың пайда болуына ауысуына және жаңа ұйымдасу деңгейлерінің туындау механизмінің фракталдық қайталануына ерекше назар аударылады.

Кітаптың қорытынды бөлімінде ұйымдасу деңгейлерінің тізбегі аяқталмауы мүмкін деген болжам талқыланады. Жұмыс гипотезасы ретінде кванттық шатасу ұйымдасудың келесі деңгейінің алғашқы бақыланатын көрінісі ретінде қарастырылады, ал энтропия процестің дамуының іргелі бірбағыттылығының көрінісі ретінде түсіндіріледі.

Ұсынылып отырған модель абсолютті шындықты толық сипаттауға үміткер емес және аяқталған физикалық теория ретінде ұсынылмайды. Оның мақсаты – бақыланатын дүниенің қалыптасу механизмінің мүмкін болатын үлгісін зерттеу және физиканың іргелі ұғымдарының шығу тегін талқылауға арналған жаңа тұжырымдамалық негіз ұсыну.

18.07.2026 түзетулері: 

Осы нұсқада фракталдыққа арналған тарау қайта өңделді. Фракталдық жергілікті салыстыру жүйесіне қатысты сызықтық емес түрленулердің қайталануының салдары ретінде түсіндіріледі. Квадратқа шығару және квадрат түбірін алу операциялары ұйымдасуының бір деңгейінің үлкен және кіші мәндер аймақтарына сәйкес келетін екі салыстырмалы шекарасын қалыптастыратыны көрсетілді. Осы негізде микроскопиялық және космологиялық ауқымдарда құрылымы жағынан ұқсас тұрақты объектілердің болуы туралы гипотеза ұсынылды. Ықтимал мысалдар ретінде галактикалар, олардың қара құрдымдары мен қараңғы материясы, сондай-ақ ғарыштық жіптер, галактикалар шоғырлары және аса ірі шоғырлар қарастырылды.