Process and the Observer: The Emergence of Dimensions and the Observable Picture of Reality

This book explores the hypothesis that the fundamental properties of observed reality do not exist as primordial entities but emerge as successive levels of information organization relative to a local comparison system.

The proposed framework takes the concept of the primacy of process as its starting point. It introduces a mechanism in which successive nonlinear transitions, arising from the limited distinguishability of processes, give rise to new degrees of organizational freedom. Within this framework, time, space, and mass are interpreted not as independent foundations of reality, but as successive modes of describing processes that emerge relative to a local comparison system.

Particular attention is given to the role of symmetry as a manifestation of the limits of distinguishability, to the concept of the limiting intensity associated with each level of organization, and to the transition from the quantitative development of processes to the emergence of stable structures.

The proposed model does not claim to describe absolute reality and is not presented as a complete physical theory. Its purpose is to investigate a possible mechanism underlying the formation of the observed picture of the world and to offer a new conceptual framework for discussing the origin of fundamental physical concepts.

Revisions from 15.07.2026: 

This version significantly expands the concluding part of the book.

Two new chapters have been added:

• Chapter 15. "Relationships, Geometry, and the Origin of Physical Quantities", which argues that relationships between processes are fundamental, while physical dimensions should be understood as interpretative tools identifying levels of organization rather than fundamental properties of reality.
• Chapter 16. "Geometry and the Origin of Fundamental Constants", which introduces the hypothesis that different classes of fundamental constants may have different origins. Dimensioned constants are proposed to characterize processes within a particular organizational level, whereas dimensionless constants may reflect the geometry of transitions between organizational levels.

These additions complete the methodological foundation of the book and provide a conceptual explanation for why subsequent mathematical models can be constructed using dimensionless relationships and geometric invariants without relying directly on physical dimensions.

В книге рассматривается гипотеза, согласно которой фундаментальные свойства наблюдаемой реальности возникают не как изначально существующие сущности, а как последовательные уровни организации информации относительно локальной системы сравнения.

В качестве отправной точки используется представление о первичности процесса. Предлагается механизм, в котором последовательные нелинейные переходы, возникающие вследствие ограниченной различимости процессов, приводят к появлению новых степеней свободы организации. В рамках этой логики время, пространство и масса рассматриваются не как независимые основы мироздания, а как последовательные способы описания процессов, возникающие относительно локальной системы сравнения.

Особое внимание уделяется роли симметрии как проявлению ограничений различимости, понятию предельной интенсивности каждого уровня организации и переходу от количественного развития процессов к возникновению устойчивых структур.

Предлагаемая модель не претендует на описание абсолютной реальности и не является завершённой физической теорией. Её целью является исследование возможного механизма формирования наблюдаемой картины мира и предложение новой концептуальной основы для обсуждения происхождения фундаментальных физических понятий.

Правки от 15.07.2026: 

В данной версии существенно переработана заключительная часть книги.

Добавлены две новые главы:

• Глава 15. «Отношения, геометрия и происхождение физических величин», в которой обосновано, что первичными являются отношения между процессами, тогда как физические размерности рассматриваются как средство интерпретации результатов и указание на уровень организации, а не как фундаментальные свойства реальности.
• Глава 16. «Геометрия и происхождение фундаментальных констант», в которой предложена гипотеза о различной природе фундаментальных констант. Высказано предположение, что размерные константы характеризуют процессы внутри отдельных уровней организации, тогда как безразмерные константы могут отражать геометрию переходов между этими уровнями.

Эти дополнения завершают методологическую основу книги и одновременно объясняют, почему дальнейшие математические модели могут строиться на безразмерных отношениях и геометрических инвариантах без непосредственного использования физических размерностей.

Бұл кітапта бақыланатын шындықтың іргелі қасиеттері бастапқыдан дайын күйінде өмір сүретін мәндер емес, жергілікті салыстыру жүйесіне қатысты ақпараттың ұйымдасуының бірізді деңгейлері ретінде пайда болады деген гипотеза қарастырылады.

Ұсынылған тұжырымдаманың бастапқы негізі ретінде үдерістің бастапқылығы туралы түсінік алынады. Үдерістердің ажыратылу мүмкіндігінің шектеулілігінен туындайтын бірізді бейсызық ауысулар ұйымдасудың жаңа еркіндік дәрежелерін қалыптастыратын механизм ұсынылады. Осы логика аясында уақыт, кеңістік және масса болмыстың дербес негіздері ретінде емес, жергілікті салыстыру жүйесіне қатысты пайда болатын үдерістерді сипаттаудың бірізді тәсілдері ретінде қарастырылады.

Кітапта симметрияның ажыратылу мүмкіндігінің шектеулерінің көрінісі ретіндегі рөліне, ұйымдасудың әрбір деңгейіне тән шекті қарқындылық ұғымына және үдерістердің сандық дамуынан тұрақты құрылымдардың пайда болуына көшу мәселесіне ерекше назар аударылады.

Ұсынылып отырған модель абсолютті шындықты сипаттауға талап қоймайды және аяқталған физикалық теория болып табылмайды. Оның мақсаты — әлемнің бақыланатын бейнесінің қалыптасуының ықтимал механизмін зерттеу және іргелі физикалық ұғымдардың шығу тегін талқылауға арналған жаңа тұжырымдамалық негіз ұсыну.

15.07.2026 түзетулері: 

Бұл нұсқада кітаптың қорытынды бөлімі елеулі түрде толықтырылды.

Екі жаңа тарау қосылды:

• 15-тарау. «Қатынастар, геометрия және физикалық шамалардың пайда болуы», онда процестер арасындағы қатынастардың бастапқы екендігі негізделеді, ал физикалық өлшемділіктер шындықтың іргелі қасиеттері ретінде емес, ұйымдасу деңгейін көрсететін және алынған нәтижелерді түсіндіруге арналған құрал ретінде қарастырылады.
• 16-тарау. «Геометрия және іргелі тұрақтылардың пайда болуы», онда іргелі тұрақтылардың табиғаты әртүрлі болуы мүмкін деген гипотеза ұсынылады. Өлшемді тұрақтылар ұйымдасудың белгілі бір деңгейіндегі процестерді сипаттайды, ал өлшемсіз тұрақтылар ұйымдасу деңгейлері арасындағы өтулердің геометриясын бейнелеуі мүмкін деген болжам айтылады.

Бұл толықтырулар кітаптың әдіснамалық негізін аяқтайды және кейінгі математикалық модельдерді физикалық өлшемділіктерді тікелей пайдаланбай-ақ, өлшемсіз қатынастар мен геометриялық инварианттарға сүйене отырып құрудың тұжырымдамалық негізін түсіндіреді.