MONETAR SIYOSAT INSTRUMENTLARINING KREDITLASH DINAMIKASI VA AHOLINING QARZ YUKIGA TA'SIRI

Ushbu maqolada monetar siyosat instrumentlarining bank tizimidagi kreditlash jarayonlariga, kredit foiz stavkalari shakllanishiga, kredit portfeli tarkibiy o‘zgarishlariga hamda aholining qarz yukiga ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Bugungi globallashuv va iqtisodiy islohotlar sharoitida monetar siyosat nafaqat inflyatsiyani jilovlash, balki iqtisodiyotda moliyaviy barqarorlikni ta’minlash, bank sektorining likvidligini tartibga solish, kredit resurslari oqimini muvozanatlashtirish va aholining moliyaviy xavfsizligini himoya qilishda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu nuqtayi nazardan, Markaziy bank tomonidan qo‘llaniladigan asosiy stavka, majburiy zaxira talablari, ochiq bozor operatsiyalari, bank tizimidagi likvidlikni tartibga solish mexanizmlari, qayta moliyalashtirish instrumentlari hamda makroprudensial cheklovlar kredit bozoriga bevosita va bilvosita ta’sir ko‘rsatadi.

Maqolada monetar siyosatning kreditlash dinamikasiga ta’siri, avvalo, foiz stavkasi kanali orqali izohlanadi. Asosiy stavkaning oshirilishi tijorat banklari uchun moliyaviy resurslar qiymatini qimmatlashtiradi, natijada bank kreditlari bo‘yicha foiz stavkalari yuqorilaydi va kreditga bo‘lgan talab ma’lum darajada kamayadi. Aksincha, asosiy stavkaning pasaytirilishi kredit resurslarining arzonlashishiga, investitsion va iste’mol kreditlari hajmining kengayishiga olib kelishi mumkin. Biroq amaliyotda bu jarayon har doim ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri va tezkor natija bermaydi. Chunki kredit foiz stavkalariga inflyatsion kutilmalar, banklarning resurs bazasi, depozitlar bo‘yicha raqobat, kredit risklari, muammoli kreditlar ulushi va aholining to‘lov qobiliyati kabi omillar ham sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.