Published 2008 | Version v1
Thesis Open

Pierwotny ryt Paschy w świetle schematu literackiego Księgi Wyjścia 1–18

Authors/Creators

  • 1. ROR icon Pontifical University of John Paul II in Kraków

Description

Ta rozprawa doktorska bada pierwotny ryt Paschy w świetle schematu literackiego Księgi Wyjścia 1–18. Praca składa się ze wstępu, trzech rozdziałów i zakończenia. Rozdział pierwszy poświęcony jest odkryciu fundamentalnej struktury literackiej Wj 1–18; rozdział drugi bada, czy struktura ta odpowiada starożytnemu schematowi opisu zawarcia przymierza; rozdział trzeci analizuje 14-punktowy ryt Paschy na podstawie Hagady Paschalnej, ze szczególnym uwzględnieniem jego czteroczęściowej struktury związanej z czterema kielichami.

Główna teza rozprawy głosi, że Wj 1–18 tworzy spójną, sześcioczęściową strukturę literacką odpowiadającą starożytnemu schematowi traktatu zawarcia przymierza. Dwie skrajne perykopy stanowią ramę całości: prolog historyczny oraz końcową perykopę ukazującą realizację skutków przymierza. Cztery centralne perykopy traktatu opisują natomiast cztery etapy ceremoniału zawarcia przymierza między Bogiem a Izraelem, zrealizowane w rzeczywistości historycznej w ramach wyjścia z Egiptu. W tej strukturze przejście Izraela przez rozdzielone wody Morza Sitowia stanowi akt zawarcia przymierza  – przymierza, które zostało zawarte wcześniej niż to na górze Synaj.

Rozprawa wykazuje ponadto, że cztery główne części rytu Paschy tworzą sekwencję odpowiadającą czterem etapom ceremoniału zawarcia przymierza, opisanym w czterech centralnych perykopach traktatu Wj 1-18. Każda kolejna część rytu czyni uczestników Paschy obecnymi w odpowiadającym jej historycznym wydarzeniu tej sekwencji, dzięki czemu seder paschalny stanowi ustanowione przez Boga narzędzie udzielania uczestnictwa w ceremoniale zawarcia przymierza dokonanym raz w historii – ceremoniale opisanym w Wj 6,2-15,21.

Rozprawa ponadto ukazuje głębokie powiązanie zwyczajów sederu paschalnego z realiami wyjścia z Egiptu, w tym oryginalną, spójną z analizą struktury literackiej, analizę morfologiczną hebrajskiego słowa אֲפִיקוֹמָן (afikoman: dnem jego manna): afikoman nie jest symbolem baranka paschalnego, lecz chleba przaśnego – w smaku podobnego do manny – a wypiekanego z niezakwaszonego ciasta, które Izraelici nieśli na swoich barkach podczas wyjścia z Egiptu i przejścia po dnie Morza Sitowia. 
Praca opiera się na synchronicznej analizie kanonicznej tekstu biblijnego, z wykorzystaniem komputerowej analizy morfologicznej w programie BibleWorks 6.0.

Abstract (English)

This doctoral dissertation examines the original rite of the Passover in the light of the literary scheme of the Book of Exodus 1–18. The work consists of an introduction, three chapters, and a conclusion. The first chapter is devoted to identifying the fundamental literary structure of Exod 1–18; the second examines whether this structure corresponds to the ancient pattern of an account of covenant-making; and the third analyzes the fourteen-element Passover rite on the basis of the Passover Haggadah, with special attention to its four-part structure connected with the four ritual cups.

The main thesis of the dissertation is that Exod 1–18 forms a coherent six-part literary structure corresponding to the ancient pattern of a covenant-making treaty. The two outer pericopes frame the whole: a historical prologue and a concluding pericope presenting the realization of the effects of the covenant. The four central pericopes of the treaty describe the four stages of the covenant-making ceremony between God and Israel, realized in historical reality as part of the Exodus from Egypt. Within this structure, Israel’s passage through the divided waters of the Sea of Reeds constitutes the act of making a covenant — a covenant made earlier than the covenant at Mount Sinai.

The dissertation further demonstrates that the four main parts of the Passover rite form a sequence corresponding to the four stages of the covenant-making ceremony described in the four central pericopes of the treaty in Exod 1–18. Each successive part of the rite makes the participants of the Passover present within the corresponding historical event of this sequence; thus, the Passover Seder constitutes an instrument established by God for granting participation in the covenant-making ceremony accomplished once and unrepeatably in history — the ceremony described in Exod 6:2–15:21.

The dissertation further reveals the deep connection between the customs of the Passover Seder and the realities of the Exodus from Egypt, including an original morphological analysis of the Hebrew word אֲפִיקוֹמָן (afikoman: "its bed is manna"), consistent with the literary structure analysis: the afikoman is not a symbol of the Passover lamb, but of the unleavened bread — similar in taste to manna — baked from the unleavened dough which the Israelites carried on their shoulders during the Exodus from Egypt and the passage along the bed of the Sea of Reeds.

This study relies on a synchronic canonical analysis of the biblical text, supported by a computer-based morphological analysis conducted using BibleWorks 6.0.

Technical info (Polish)

Niniejszy plik PDF odpowiada wydaniu drukowanemu opublikowanemu przez Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. Zachowuje paginację wydania drukowanego i stanowi wersję referencyjną do cytowania według numerów stron. Wyrazy greckie i hebrajskie zachowują oryginalne kodowanie czcionek użyte w wersji drukowanej.
Angielskie tłumaczenie rozprawy doktorskiej jest dostępne w Zenodo jako elektroniczna kolekcja linków: https://doi.org/10.5281/zenodo.20347717.

Technical info (English)

This PDF corresponds to the printed edition published by Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. It preserves the pagination of the printed edition and should be used as the reference version for page-based citation. Greek and Hebrew words retain the original font encoding used in the printed version.

An English translation of the dissertation is available on Zenodo as a linked electronic collection: https://doi.org/10.5281/zenodo.20347717.

An English Unicode HTML web version of the dissertation, with links to its parts, is available online for easier reading, searching, and indexing of Greek and Hebrew text:
https://www.adoracja.bielsko.opoka.org.pl/Kosek_mainWeb_UK.html.

Files

KosekW_PierwotnyRytPaschy.pdf

Files (18.7 MB)

Name Size Download all
md5:ff97abf25d0c84525b90140117444100
18.7 MB Preview Download

Additional details

Additional titles

Translated title (English)
The original rite of the Passover in the light of the literary scheme of the Book of Exodus 1–18

Related works

Has version
Book: 10.5281/zenodo.20347717 (DOI)
Is cited by
Journal article: 10.5281/zenodo.4033147 (DOI)
Book chapter: 10.5281/zenodo.7508373 (DOI)
Is reviewed by
Journal article: 10.21906/rbl.275 (DOI)

References

  • Kittel, R. (red.), Biblia Hebraica, wydanie 10., Stuttgart 1937.
  • Rahlfs, A., Septuaginta id est Vetus Testamentum Graece iuxta LXX interpretes, Stuttgart 1954³.
  • Bushell, M. S., Tan, M. D., BibleWorks for Windows, version 6.0. BibleWorks, LLC, 2003.
  • Brown, F., Driver, S. R., Briggs, C. A., BDB–Gesenius Hebrew–Aramaic and English Lexicon of the Old Testament, electronic version in BibleWorks 6.0.
  • Gesenius, W., Gesenius' Hebrew Grammar, ed. E. Kautzsch, trans. and rev. A. E. Cowley, Oxford 1910; electronic version in BibleWorks 6.0.
  • Harris, R. L., Archer, G. L., Waltke, B. K., The Theological Wordbook of the Old Testament, Chicago 1980; electronic version in BibleWorks 6.0.
  • Papieska Komisja Biblijna, Interpretacja Pisma Świętego w Kościele. Tekst studyjny, [w:] T. Jelonek (red.), Z badań nad Biblią (2), Kraków 1998, s. 89–189.
  • Meynet, R., Wprowadzenie do hebrajskiej retoryki biblijnej, tłum. K. Łukowicz, T. Kot, Kraków 2001.
  • Childs, B. S., Introduction to the Old Testament as Scripture, London 1983.
  • Korošec, V., Hethitische Staatsverträge. Ein Beitrag zu ihrer juristischen Wertung, "Leipziger rechtswissenschaftliche Studien", Heft 60, Leipzig 1931.
  • Mendenhall, G. E., Law and Covenant in Israel and the Ancient Near East, Pittsburgh 1953, ²1966.
  • Mendenhall, G. E., Covenant Forms in Israelite Tradition, "Biblical Archaeologist" 17 (1954), s. 50–75.
  • McCarthy, D. J., Der Gottesbund im Alten Testament, Stuttgart 1966.
  • Fitzmyer, J. A., The Aramaic Suzerainty Treaty from Sefire in the Museum of Beirut, "Catholic Biblical Quarterly" 20 (1958), s. 444–476.
  • Buis, P., La notion de l'Alliance dans l'Ancien Testament, Paris 1976.
  • Pritchard, J. B. (red.), Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament, 2nd ed., corrected and enlarged, Princeton, New Jersey 1955, 3rd printing 1966.
  • Pritchard, J. B. (red.), The Ancient Near East: Supplementary Texts and Pictures Relating to the Old Testament, Princeton, New Jersey 1968.
  • Łach, S., Księga Wyjścia. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Poznań 1964.
  • Galbiati, E., La struttura letteraria dell'Esodo, Alba 1956.
  • Cassuto, U., A Commentary on the Book of Exodus, Jerusalem 1967.
  • Childs, B. S., The Book of Exodus. A Critical Theological Commentary, Philadelphia 1974.
  • Nicholson, E. W., Exodus and Sinai in History and Tradition, Oxford 1973.
  • Ska, J. L., Le passage de la mer. Étude de la construction, du style et de la symbolique d'Ex 14,1–31, Analecta Biblica 109, Rome 1986.
  • Fischer, G., Exodus 1–15 – eine Erzählung, [w:] M. Vervenne (red.), Studies in the Book of Exodus. Redaction–Reception–Interpretation, Leuven 1996, s. 149–178.
  • Fischer, G., Das Schilfmeerlied Exodus 15 in seinem Kontext, "Biblica" 77 (1996), s. 32–47.
  • Propp, H. C., The Anchor Bible. Exodus 1–18. A New Translation with Introduction and Commentary, New York 1999.
  • Dziadosz, D., Przejście przez morze – aktywna obecność Boga kreująca Izrael (Wj 13,17–14,31), "Verbum Vitae" 6 (2004), s. 71–92.
  • Pecaric, S. (red.), הגדה של פסח Hagada na Pesach i Pieśń nad Pieśniami, Kraków 2002.
  • הגדה של פסח The Passover Haggadah. A Faithful English Rendering, by A. Regelson, illustrated by Z. Kleinman, New York 1965.
  • הגדה של פסח Passover Haggadah with a New Translation, by Chaim Raphael, New York 1972.
  • Danby, H., The Mishnah. Translated from the Hebrew with Introduction and Brief Explanatory Notes, London 1950, traktat Pesachim, s. 136–151.
  • Miszna – Pesachim, tłum. R. Marcinkowski, [w:] M. Dziwisz (red.), W. Jaworski, A. Komorowski (wybór tekstów), Judaizm, Kraków 1989, s. 165–178.
  • Ligier, L., Textus Liturgiae Judeorum, [w:] A. Hänggi, I. Pahl, Prex Eucharistica: Textus e variis antiquioribus selecti, Fribourg 1968, s. 1–57, zwłaszcza Sédèr Haggadah šèl Pèsaḥ seu ordo narrationis Paschae, s. 13–34.
  • De Vries, Ph. S., Obrzędy i symbole Żydów, tłum. A. Borowski, Kraków 1999.
  • Unterman, A., Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, tłum. O. Zienkiewicz, Warszawa 1998.
  • Cantalamessa, R., Pascha naszego zbawienia. Tradycje paschalne Biblii i pierwotnego Kościoła, tłum. M. Brzezinka, Kraków 1998.
  • Drozd, J., Ostatnia Wieczerza nową Paschą, Katowice 1977.