Tarımsal Ekosistem Hakimiyeti: Türkiye'nin Tohum, Veri ve Hassas Tarım Çağında Gıda Egemenliği Krizi
Description
Bu rapor, EHPAGM'in (Ekosistem Hakimiyeti Politikaları Araştırma ve Geliştirme Merkezi) "Türkiye'de Ekosistem Hakimiyeti Politikaları" araştırma programının ikinci yayınıdır. Çalışma, Türkiye'nin 38,6 milyon hektarlık tarım coğrafyası ve 2,32 milyon çiftçisi üzerinde işleyen çok katmanlı bir tarımsal egemenlik krizinin yapısal analizini sunmaktadır.
Rapor, dört temel bağımlılık boyutunu sistematik biçimde inceler: (i) tohum ve genetik kaynaklar — küresel oligopol (Bayer, Corteva, Syngenta, BASF dört firmanın %56 pazar payı), (ii) tarımsal girdiler — kimyasal gübre hammaddesinde %95 dışa bağımlılık, soyada %95, mısırda %50-55 ithalat, (iii) hassas tarım ve dijital tarım platformları — John Deere Operations Center, Bayer Climate FieldView, AGCO Fuse, (iv) küresel pazar ve değer zinciri entegrasyonu.
Çalışmanın özgün kavramsal katkıları şunlardır: Asimetrik Tarımsal Bağımlılık (ATD) çerçevesi (L1-L5 katmanları); Tarımsal Biyopolitik Aygıt kavramı (Papatya 2013, 2022 sentezinin tarımsal alana uyarlaması); Gıda Egemenliği Eksiği (GEE) kavramı; Yer Değiştirmiş Tarımsal Kaynaklar tipolojisi. Teorik çerçeve, La Via Campesina'nın (1996, 2007) gıda egemenliği kavramını; Papatya ve Papatya'nın Ekosistem Pazarlama (2020), Kaynak Tabanlı Görüş (2003, 2007) ve Biyopolitik Üretim (2013, 2022) çalışmalarını; ve Clapp & Ruder (2020), Sykuta (2016), MacPherson et al. (2022), Fraser (2022) gibi yazarların tarımsal veri kapitalizmi analizlerini Türkiye bağlamına uyarlayan özgün bir sentezdir.
Karşılaştırmalı politika analizi olarak AB Ortak Tarım Politikası (CAP 2023-2027), ABD Farm Bill rejimi ve Hindistan'daki 2020-2021 çiftçi protestoları incelenmiştir. Rapor, dört katmanlı bir Gıda Egemenliği Politika Mimarisi (Genetik Egemenlik, Girdi Egemenliği, Dijital Tarım Egemenliği, Çiftçi Kapasite ve Kuşak Devri) altında 12 maddelik somut politika önerisi sunmaktadır.
Veri tabanı olarak TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri (2024), Tarım ve Orman Bakanlığı Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) verileri, Gübre Sektör Politika Belgesi (2023-2027), TÜRKTOB raporları, ETC Group (2025) yoğunlaşma raporu ve Cognitive Market Research (2024) küresel pazar analizleri kullanılmıştır.
Rapor, EHPAGM'in ilk yayını olan "KOBİ'ler İçin Platform Bağımlılığı Riski" (Papatya & Papatya, 2026, DOI: 10.5281/zenodo.20318653) raporunun doğal devamı niteliğindedir; ilk raporda KOBİ-platform ilişkisi için geliştirilen Asimetrik Dijital Bağımlılık (ADD) çerçevesinin tarımsal alana sistematik uyarlamasını içermektedir.
Yazarlar:
Prof. Dr. Nurhan Papatya — Süleyman Demirel Üniversitesi, EHPAGM Kurucu Başkanı (ORCID: 0000-0001-8942-8094)
Dr. İlbey Kutluhan Papatya — EHPAGM Araştırma Direktörü
İletişim: ehpagm.org
Yayın: EHPAGM Politika Raporu 02/2026
Format: 60 sayfa, ~15.900 kelime, Türkçe
Abstract (English)
This report is the second publication of EHPAGM's (Ecosystem Dominance Policies Research and Development Center) "Ecosystem Dominance Policies in Turkey" research programme. The study presents a structural analysis of the multi-layered agricultural sovereignty crisis operating on Turkey's 38.6 million hectares of agricultural land and 2.32 million registered farmers.
The report systematically examines four dependency dimensions: (i) seeds and genetic resources, where global oligopoly (Bayer, Corteva, Syngenta, BASF controlling 56% of the commercial seed market); (ii) agricultural inputs, with 95% import dependency in chemical fertilizer raw materials, 95% in soybeans, 50-55% in corn; (iii) precision and digital farming platforms (John Deere Operations Center, Bayer Climate FieldView, AGCO Fuse); (iv) global market and value chain integration.
The original conceptual contributions include: Asymmetric Agricultural Dependency (AAD) framework with five layers (L1-L5); the Agricultural Biopolitical Apparatus concept (adapting Papatya 2013, 2022 synthesis to agriculture); the Food Sovereignty Deficit (FSD) concept; and the Displaced Agricultural Resources typology. The theoretical framework synthesises La Via Campesina's (1996, 2007) food sovereignty concept; Papatya and Papatya's Ecosystem Marketing (2020), Resource-Based View (2003, 2007), and Biopolitical Production (2013, 2022) works; with the agricultural data capitalism analyses of Clapp & Ruder (2020), Sykuta (2016), MacPherson et al. (2022), and Fraser (2022).
The report proposes a four-layered Food Sovereignty Policy Architecture (Genetic Sovereignty, Input Sovereignty, Digital Agricultural Sovereignty, Farmer Capacity & Generational Transfer) under which 12 concrete policy recommendations are developed. Comparative analysis covers the EU Common Agricultural Policy (CAP 2023-2027), the US Farm Bill regime, and the 2020-2021 Indian farmers' protests.
This report continues EHPAGM's first publication "Platform Dependency Risk for SMEs" (Papatya & Papatya, 2026, DOI: 10.5281/zenodo.20318653); it systematically extends the Asymmetric Digital Dependency (ADD) framework developed there to the agricultural domain.
Files
EHPAGM-Tarimsal-Ekosistem-Hakimiyeti.pdf
Files
(793.8 kB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:c6511372d9cd95d897940eecbb91c391
|
793.8 kB | Preview Download |
Additional details
Additional titles
- Subtitle (Turkish)
- Bir Ekosistem Pazarlama, Kaynak Tabanlı Görüş ve Biyopolitik Üretim Çerçeveli Politika Analizi
- Translated title (English)
- Agricultural Ecosystem Dominance: Turkey's Food Sovereignty Crisis in the Era of Seeds, Data, and Precision Agriculture
Related works
- Continues
- Report: 10.5281/zenodo.20318653 (DOI)