KOBİ'ler İçin Platform Bağımlılığı Riski: Türkiye'deki KOBİ'lerin Dijital Platformlara Stratejik Bağımlılığı Üzerine Yapısal Bir Değerlendirme

Türkiye ekonomisinin omurgasını oluşturan 3 milyon 928 bin KOBİ (TÜİK, 2024), 
istihdamın %68,5'ini, cironun %44,1'ini ve katma değerin %41,2'sini üreten yapısal 
aktörler olarak; dijital dönüşümün hızlandığı 2020 sonrası dönemde belirgin bir 
paradoksla karşı karşıyadır. Dijital platformlar, bir yandan benzeri görülmemiş 
pazar erişimi sunarken; diğer yandan, asimetrik güç ilişkileri, algoritmik 
yönetişim ve yapısal kilitlenme mekanizmaları yoluyla KOBİ'lerin stratejik 
özerkliklerini sistematik biçimde aşındırmaktadır.

Bu rapor, Ekosistem Pazarlama (Papatya & Papatya, 2020), Kaynak Tabanlı Görüş ve 
Biyopolitik Üretim (Papatya, 2013) çerçevelerinin sentezi üzerinden Türkiye'deki 
KOBİ-platform ilişkisini dört tipoloji (e-ticaret pazaryerleri, yemek/teslimat 
platformları, dijital reklam ve arama altyapıları, bulut/SaaS hizmetleri) 
ekseninde analiz etmektedir. 

Çalışma, akademik literatüre dört özgün kavramsal katkı sunmaktadır: 
(i) Asimetrik Dijital Bağımlılık (ADD) — beş katmanlı analitik çerçeve, 
(ii) Platform Biyopolitiği, 
(iii) Ekosistem Egemenliği Eksiği, 
(iv) Yer Değiştirmiş Kaynaklar.

Birincil veri kaynakları arasında TÜİK 2024 KOBİ İstatistikleri, Rekabet Kurulu'nun 
03.10.2024 tarihli otomatik fiyatlandırma kararları (Trendyol 24-40/950-409 ve 
Hepsiburada 24-40/951-410), AB Dijital Piyasalar Yasası (DMA) dokümantasyonu ve 
Deloitte-Reklamcılar Derneği medya ve reklam yatırımları raporları yer almaktadır.

Rapor, 4 katmanlı politika mimarisi içinde 12 maddelik somut müdahale önerisi 
geliştirmektedir: yapısal düzenleme, veri ve algoritmik egemenlik, KOBİ kapasite 
ve dirençlilik, ekosistem inşası.

ANAHTAR BULGULAR:
- Türkiye e-ticaret pazarında Trendyol (%38) ve Hepsiburada (%18) birleşik payı %56
- Yemek/teslimat platformlarında %25-45 komisyon yapısı belgelenmiştir
- 2024'te yurt dışı dijital platformlara aktarılan değer: ~158 milyar TL
- Düşük teknoloji sınıfındaki KOBİ oranı: %58,8 (yapısal kırılganlık)
- Türkiye, DMA benzeri ex-ante gatekeeper rejimine sahip değildir

ANAHTAR KELİMELER: KOBİ, dijital platform, ekosistem pazarlama, kaynak tabanlı 
görüş, biyopolitik üretim, platform bağımlılığı, asimetrik güç ilişkileri, 
algoritmik yönetişim, Dijital Piyasalar Yasası (DMA), Rekabet Kurumu, Türkiye.