Published May 6, 2026 | Version v1
Conference proceeding Open

Öğretmenlerin Proaktif Davranışları ve Okul İklimi

Authors/Creators

Description

Bu literatür taraması çalışması, eğitim örgütlerinde öğretmenlerin proaktif davranışları ile okul iklimi arasındaki ilişkiyi kuramsal düzeyde incelemeyi amaçlamaktadır. Proaktif davranışlar, bireyin çevresini etkileme, sorunlara çözüm üretme ve olumlu değişim yaratma yönünde gönüllü olarak sergilediği davranışlardır. Eğitim bağlamında proaktif öğretmenler; okulun işleyişine katkı sunan, inisiyatif alan, yenilikleri takip eden ve mesleki gelişime açık bireyler olarak tanımlanmaktadır. Literatürde öğretmenlerin bu tür davranışları sergilemesinin, yalnızca bireysel başarıları değil, aynı zamanda okulun genel atmosferini ve kurumsal işleyişini de olumlu yönde etkilediği belirtilmektedir. Öte yandan, okul iklimi; okulda görev yapan bireyler arasında kurulan ilişkilerin niteliğini, yöneticilerin liderlik anlayışını, öğretmenler arası iş birliğini ve genel anlamda okulun duygusal, sosyal ve akademik atmosferini tanımlayan kapsamlı bir kavramdır. Literatürde olumlu okul ikliminin, öğretmenlerin motivasyonunu ve mesleki bağlılıklarını artırdığı, böylece proaktif davranışları da teşvik ettiği ifade edilmektedir. Bu çalışma, öğretmenlerin proaktif davranışları ile okul iklimi arasındaki ilişkiyi teorik zeminde irdeleyerek, eğitim kurumlarında sürdürülebilir gelişim ve etkililik açısından önem taşıyan kuramsal çıkarımlara ulaşmayı hedeflemektedir.

Files

18.pdf

Files (1.2 MB)

Name Size Download all
md5:aa2361e2ea74e7782dffc5cee53d27bf
1.2 MB Preview Download

Additional details

References

  • Adebayo, D. O., Sunmola, A. M., & Udegbe, I. B. (2008). Subjective Wellbeing, Work School Conflict and Proactive Coping Among Nigerian Non-Traditional Students. Career Development International, 13(5), 440-455. Akar, A. (2006). İlköğretim Okullarında Öğretmen Algılarına Göre Yöneticilerin Yöneticilik Becerilerinin Örgüt İklimine Katkısı: Ankara İli Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Ali, H., & Aroosiya, M. (2010). Impact of Job Design on Employees' Performance (With Special Reference To School Teachers in The Kalmunai Zone). Aslan, M. E., Gündüz, M. F., Aslan, A., Hasan, A. Y., Saçınalp, Ö., & Pekdemir, A. (2022). Eğitim Kurumlarında Etkili Okul ve Okul İklimi Konularının Kuramsal Bağlamda Açıklanması. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 8(24), 120-134. Basım, H. N., Çetin, F., & Tabak, A. (2009). Beş Faktör Kişilik Özelliklerinin Kişilerarası Çatışma Çözme Yaklaşımlarıyla İlişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 24(63), 20-34. Belschak, F. D., & Den Hartog, D. N. (2010). Pro-Self, Prosocial and Pro Organizational Foci of Proactive Behaviour: Differential Antecedents and Consequences. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 83(2), 475-498. Bindl, U. K., & Parker, S. K. (2011). Proactive Work Behavior: Forward-Thinking and Change-Oriented Action in Organizations. In APA Handbook of Industrial and Organizational Psychology, Vol 2: Selecting and Developing Members For The Organization (pp. 567-598). USA: American Psychological Association. Bingöl, D. (2006). İnsan Kaynakları Yönetimi. İstanbul: Arıkan Basım Yayım. Bozbaş, Y. (2015). Sınıf Öğretmenlerinin Öz Yeterlilik İnançları ve Sınıf Yönetimi Beceri Algıları Arasındaki İlişki. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Bozbayındır, F., & Alev, S. (2018). Öğretmenlerin Öz Yeterlilik, Proaktif Kişilik ve Değişime Açıklık Algıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (INUJFE), 19(2), 293-311. Cohen, J., McCabe, E. M., Michelli, N. M., & Pickeral, T. (2009). School Climate: Research, Policy, Practice and Teacher Education. Teachers College Record, 111(1), 180-213. Crant, J. M. (2000). Proactive Behavior in Organizations. Journal of Management, 26(3), 435-462. Çağlayan, E. (2014). Okul Binaları ve Örgüt İklimi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Çakar, S. (2020). Örgüt İkliminin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Tükenmişlik Üzerindeki Etkisinde Duygusal Emeğin Aracılık Rolü. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Çırpan, H., & Şen, A. (2009). İşletmelerde Yenilikçiliği Geliştirmede Etkili Bir Araç: Yetenek Yönetimi. Çerçeve Dergisi, 52(16), 110-116. Ensari, H., & Zembat, R. (1999). Örgüt İklimi Bakımından Bir Üniversitenin Değerlendirilmesi. Öneri Dergisi, 2(11), 37-49. Erdoğan, Ö. F. (2020). Ortaokul Öğretmenlerinin Okul İklimine İlişkin Algılarının İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Fay, D., & Sonnentag, S. (2010). A Look Back To Move Ahead: New Directions For Research on Proactive Performance and Other Discretionary Work Behaviours. Applied Psychology: An International Review, 59(1), 1-20. Fritz, C., & Sonnentag, S. (2009). Antecedents of Day-Level Proactive Behavior: A Look at Job Stressors and Positive Affect During The Workday. Journal of Management, 35(1), 94-111. Fuller, J. B., Marler, L. E., & Hester, K. (2006). Promoting Felt Responsibility For Constructive Change and Proactive Behavior: Exploring Aspects of An Elaborated Model of Work Design. Journal of Organizational Behavior: The International Journal of Industrial, Occupational and Organizational Psychology and Behavior, 27(8), 1089-1120. Genç, N., & Karcıoğlu, F. (2000). Örgüt İkliminin Gücü: Aşkale Çimento Örneği. İstanbul: Karizma Yayınları. Grant, A. M., & Ashford, S. J. (2008). The Dynamics of Proactivity at Work. Research in Organizational Behavior, (28), 3-34. Günalp, A. (2007). Farklı Anne Baba Tutumlarının Okul Öncesi Eğitim Çağındaki Çocukların Özgüven Duygusunun Gelişimine Etkisi: Aksaray İli Örneği. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Hâlis, M., & Uğurlu, Ö. Y. (2008). Güncel Çalışmalar Işığında Örgüt İklimi. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 10(2), 101-123. Holloway, J. B. (2012). Leadership Behavior and Organizational Climate: An Empirical Study in A Non-Profit Organization. Emerging Leadership Journeys, 5(1), 9-35. Hoy, W. K., & Clover, S. I. (1986). Elementary School Climate: A Revision of The OCDQ. Educational Administration Quarterly, 22(1), 93-110. Kalkan, H. (2019). Resmi ve Özel Ortaokullarda Görev Yapan Öğretmenlerin Proaktif Davranış Sergileme Düzeyleri ile Özyeterlik Algıları Arasındaki İlişkinin Analizi. Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kanten, P. (2012). İşgörenlerde İşe Adanmanın ve Proaktif Davranışların Oluşumunda Örgütsel Güven ile Örgütsel Özdeşleşmenin Rolü. Doktora Tezi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Koçel, T. (2001). Kişilik ve Liderlik. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Korkut, F., & Owen, D. W. (2012). İyilik Hâli Yıldızı Modeli, Uygulanması ve Değerlendirilmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences, 2012(9), 24-33. Koyuncuoğlu, B. (2022). Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında Etkili Liderlik ve Örgüt İkliminin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Krommendyk, M. (2007). The Association Between School Choice and School Climate: Comparing School Climate in Private Religious, Charter and Public Schools. Unpublished Master's Thesis. USA: Western Michigan University. Küsmez, B. (2019). Ortaokul Öğrencilerinin Saldırganlık Eğilimleri ile Okul İklimi Algıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Küçükçekmece Örneği. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Maron, J. L., & Marler, M. (2008). Field-Based Competitive Impacts Between Invaders and Natives at Varying Resource Supply. Journal of Ecology, 96(6), 1187-1197. Mavi, D. (2020). Yönetici Rolleri, Örgüt İklimi ve Duygusal Emek Arasındaki İlişkilere Yönelik Öğretmen Görüşleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. McKay, M., Fanning, P., Tatlıer, A., & Erkmen, M. (1998). Özgüven Yaratılması ve Korunması. Epsilon. National School Climate Council, (2007). The School Climate Châllenge: Narrowing The Gap Between School Climate Research and School Climate Policy, Practice Guidelines And Teacher Education Policy. Orhan, A. T. (2021). Örgüt İkliminin Çalışan Performansına Etkisinde İş Yeri Yalnızlığı ve İşe Yabancılaşmanın Aracı Rolü. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İstanbul: Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Özdaşlı, K., & Kanten, P. (2011). Algılanan Örgütsel Destek ile Kariyer İlerleme Arzusu ve Yenilikçi Davranışlar Arasındaki İlişkilerin Belirlenmesi: Otel İşletmelerinde Bir Uygulama. Journal of Current Researches on Social Sciences, 1(2), 18-24. Özer, B. (2008). Öğrenmeyi Öğretme. Özgenel, M. (Ed.). (2020). Örgüt ve Okul İklimi. Ankara: Nobel Yayınları. Özkalp, E. (2003). Örgütlerde İşin Çalışanlar İçin Anlamı ve İş Dizaynı. Kamu-İş Dergisi, 7(2), 1-26. Parker, S. K., Bindl, U. K., & Strauss, K. (2010). Making Things Happen: A Model of Proactive Motivation. Journal of Management, 36(4), 827-856. Samancı N., İnal G., Gökbel H., & Karakaya, M. (2022). Okul İklimi Nedir?. Sarı, H. (2019). Okul Yöneticilerinin Algı Yönetimi Taktikleri, Örgüt İklimi ve Öğretmen Motivasyonu Arasındaki İlişkiler. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Seibert, S. E., Kraimer, M. L., & Crant, J. M. (2001). What Do Proactive People Do? A Longitudinal Model Linking Proactive Personality and Career Success. Personnel Psychology, 54(4), 845-874. Şahin, A., & Atbaşı, Z. (2020). Olumlu Okul İklimi Oluşturmada Öğretmenin Rolünün İncelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(3), 672-689. Şen, G. (2020). Stratejik Çeviklik ve İç Girişimcilik Davranışı İlişkisinde Yenilikçi Örgüt İkliminin Aracılık Etkisi: Havacılık Sektöründe Bir Araştırma. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İstanbul: Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Tatlıcı, H. (2022). Güç Kültürü ve Toksik Liderliğin İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisinde Örgüt İkliminin Aracı Rolü: Özel Güvenlik Sektörü Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İstanbul: Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Taymaz, H. (2003). Okul Yönetimi. Ankara: Pegem Akademi. Temiz, M. (2009). Hâlk Eğitimi Merkezlerinde Görevli Mesleki-Teknik ve Sosyal-Kültürel Kursları Öğretmenlerinin Öz Yeterlilik Düzeylerinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Tengilimoğlu, D. (2005). Kamu ve Özel Sektör Örgütlerinde Liderlik Davranışı Özelliklerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Alan Çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 4(14), 1-16. Tokinan, B. Ö., & Bilen, S. (2011). Yaratıcı Dans Etkinliklerinin Motivasyon, Özgüven, Özyeterlik ve Dans Performansı Üzerindeki Etkileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(40), 363-374. Topçu, İ. (2019). Okul İklimi ve Okul Kültürü. Ankara: Anı Yayınları. Turunç, Ö., & Çelik, M. (2010). Çalışanların Algıladıkları Örgütsel Destek ve İş Stresinin Örgütsel Özdeşleşme ve İş Performansına Etkisi. Celal Bayar Üniversitesi İ. İ. B. F. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 17(2), 183-206. Uyandı, M. Z., Kozan, H., Bağrıyanık, Ç. S., Çağlar, H. Ö., & Biter, M. K. (2023). Okul Yöneticilerinin Liderlik Stillerinin Okul İklimine Etkisinin İncelenmesi. International Journal Research, 1(1), 133-146. Uyargil, C. B. (2008). İşletmelerde Performans Yönetimi. Wu, C. H., Wang, Y., & Mobley, W. H. (2012). Understanding Leaders' Proactivity From A Goal-Process View and With Multisource Ratings. Advances in Global Leadership, 7, 57-75. Zhang, Y. (2009). The Relationship Between Organizational Authority-Control and Employee's Proactive Behavior: The Moderating Role of Individual Proactive Personality. Doctoral Dissertation. Hong Kong: City University of Hong Kong.