शाश्वत विकासाच्या दृष्टिकोनातून जामखेड तालुक्यातील वाढते अपारंपारिक नूतनीकरणक्षम सौर व पवन ऊर्जा निर्मिती क्षेत्र

महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर जिल्ह्यातील जामखेड तालुका हा भौगोलिकदृष्ट्या पठारी आणि कमी पर्जन्यमानाचा भाग आहे तालुक्याच्या कांही भागात सह्याद्रीच्या बालाघाट पर्वतरांगा सुध्दा पसरलेल्या आहेत. त्यामुळे या भागात वर्षभर मुबलक सूर्यप्रकाश उपलब्ध असल्याने व वाऱ्याची दिशा व वेग पवन उर्जेस पोषक असल्याने या भागात नूतनीकरणक्षम सौर्य व पवन ऊर्जा निर्मितीस मोठा वाव आहे. शाश्वत विकासाच्या दृष्टीने ऊर्जा सुरक्षा आणि पर्यावरणाचे रक्षण या बाबी विचारात घेवून या तालुक्यात मोठ्या प्रमाणात सौर्य व पवन ऊर्जा निर्मिती केली जात आहे त्यामुळे प्रस्तुत शोधनिबंधात जामखेड तालुक्यातील सौर आणि पवन ऊर्जेच्या वाढत्या विस्ताराचा व त्याच्या क्षमतेचा अभ्यास करण्यात आलेला आहे.

तालुक्यातील भौगोलिक परिस्थिती विशेषतः डोंगररांगा आणि वर्षभर मिळणारा प्रखर सूर्यप्रकाश यामुळे हे क्षेत्र अक्षय ऊर्जेसाठी नंदनवन ठरत आहे. या निबंधात तालुक्यातील ऊर्जेच्या सद्यस्थितीचे विश्लेषण केले असून, पारंपरिक ऊर्जा स्रोतांकडून हरित ऊर्जेकडे होणाऱ्या संक्रमणाचा आढावा घेतला आहे. संशोधनातून असे दिसून येते की, खर्डा आणि लगतच्या डोंगराळ भागात पवनचक्क्यांचे जाळे विस्तारले असून, सपाट माळरानावर सौर ऊर्जा प्रकल्पांची उभारणी होत आहे. येथील सौर आणि पवन ऊर्जेची वाढती क्षमता शाश्वत विकासाच्या दृष्टीने क्रांतिकारी आहे यामुळे स्थानिक रोजगार, शेतीसाठी दिवसा वीज उपलब्धता आणि कार्बन उत्सर्जनात घट असे सकारात्मक परिणाम दिसून येत आहेत.