Agentic AI als methode voor familiegeschiedenisonderzoek in oorlogsarchieven

Op 4 april 2026 reconstrueerde de auteur in één dag het verzetsnetwerk van zijn opa in bezet Groningen, uitsluitend op basis van publiek toegankelijke archieven. Wat begon met één handgeschreven OVCG-systeemkaart groeide uit tot een netwerk van zes gedocumenteerde verzetsmensen op hetzelfde adres, waaronder twee dragers van de Bronzen Leeuw. Geen van de verbanden was eerder publiek gesynthetiseerd.

Dit paper beschrijft de methode die dat mogelijk maakte: agentic AI ingezet als multi-source triangulatie-instrument. Meerdere sub-agents bevragen parallel vijf archieven, transcriberen handgeschreven kaarten via contextgestuurde redenering, en toetsen elke bevinding aan minimaal twee onafhankelijke primaire bronnen. De methode is niet sneller dan traditioneel onderzoek in de marge — ze is van een andere orde. Wat een individuele onderzoeker niet logistiek kan uitvoeren, namelijk vijf archieven tegelijk bevragen en kruisen, is nu beschikbaar zonder institutionele backing.

De kwaliteitsborging zit in het mechanisme zelf. Een sub-agent fabriceerde een niet-bestaande persoon; kruisverificatie via Netwerk Oorlogsbronnen detecteerde de fout binnen dezelfde sessie. Hallucinatie is in een agentic systeem met verplichte cross-checking iets anders dan in een enkelvoudige chatbot: het wordt zichtbaar.

Het vervolgproject transcribeerde de volledige OVCG-collectie — 3.150 handgeschreven kaarten — in 100 minuten en leverde 233 gekruiste narratieven op. Diezelfde methode werkte eerder op het Zettelkasten-archief van Niklas Luhmann. Twee archieven, twee domeinen, twee handschriften, hetzelfde resultaat. De barrière tussen digitaliseren en informatiseren lijkt eerder institutioneel dan technisch van aard.