Kıyamet Suresinde Belagat Göstergeleri ve Manaya Etkisi

Arap dilinin en önemli unsurlarından biri de Belagat/retoriktir. Belagatin en önemli kaynağı da Arap dilini en iyi kullanan Kur’ân-ı Kerimdir. Çeşitli konuların sunumundaki muhteşem düzenlemesi ve mucizevi üslubuyla da eşsizdir.

Kur’an-ı Kerim, lafız, mana ve tertip bakımından mucizevi bir kitaptır. Çünkü o, Yüce Allah’ın kelamıdır ve O’nun ilmi, içindeki bütün kelimeleri, terkipleri, manaları, harfler arasındaki düzenleri, ifadeleri, cümleleri, hatta bütün isimleri, fiilleri ve harfleri içine alır.

Kıyamet ayetleri Kur’ân-ı Kerim’de geniş yer kaplar. Altmıştan fazla surede de kıyamet kıyamet hakkında ayetler vardır. Özellikle Kıyamet ve Zilzal sureleri tamamen kıyamet hakkında inzal buyurulmuştur. Ayrıca Tekvir Suresi, İnfitar Suresi, Vakıa, Hakka, İnşikak, Kamer, Naziat, Rum, Mearic, Nebe, Ra'd, Rahman, Gaşiye, Ahkaf gibi beş yüze yakın kıyamet ayetleri zikredilmektedir.

Bu nedenle de Kıyamet ayetleri üzerinde durmayı ve nazmının inceliklerini derinlemesine tefekkür etmeyi ve bazı edebî/belağî inceliklerini veya tasvirlerini incelemeyi seçtim.

Çalışmamız Kıyamet Suresindeki Belağî uyumu ve manaya etkisini incelemektedir. Bu uyum, Kur’an’ın kelimelerinin tertip ve düzenindeki mucizevi yapıyı, ayetler ve sureler arasındaki bağlantı ve uyumu gösterir. Sure ve ayetlerinin düzen ve mükemmel koordinasyonu, değiştirilemezliği, ayrıca manasının incelenip tahlil edilmesini önemli kılmaktadır. Kur’ân’ın her süresinin bir önceki sure ile bağlantılı ve uyumlu olması Kur’ân’ın mucizeliğinin en önemli göstergelerinden biridir. Çalışmada surenin analitik retorik/belaği yaklaşım ve yapısına dikkat çekilmektedir. Bunu yaparken de ayetler ve mana açısından koordinasyon ve uyumlarının ifade ettiği anlamları detaylandırmaya çalışılmıştır. Söz sanatları açısından Kur’ân’ın işaret ettiği belaği göstergelere dikkat çekerek anlama etkisini irdelemeye çalışılmıştır.

Sonuç olarak, Kıyamet Suresi'nde uyum ve koordinasyona dair tüm unsurların nasıl sağlandığı ve tezahürlerinin nasıl çoklu olduğu; uyuma dair sûre ile ismi, başlangıcı, amacı ve sonucu arasında, kendisinden önce ve sonra gelenler arasında, âyetlerin yapısal tertiplerinde ve sûrenin âyetleri ile ayracı arasında nasıl ulaşılabildiği ortaya çıkmış oldu.

Kıyamet suresinde belagatin bir diğer kısmı olan bedî’in muasinât-ı manevî ve muhassinât-ı lafzi olarak işlenişi üzerinde örnekler vererek duruldu.

Muhassinât-ı Bedî ‘iyyeden cinas sanatına surenin 29. Ayeti örnek verilerek “الساق” kelimesinin yanyana iki defa zikredilmesi ve aynı manaya geldiğine ve cinâs-ı tam çeşidine örnek verilerek ve işaret edilmiştir. Tıbak sanatına ise Kıyamet suresinin 31 ve 32. Ayetlerinde geçen “صدّق” ve “كذّب” lafızları örnek verilerek aralarındaki zıt anlama işaret edilmiştir.