DORIVOR TIRNOQGULNING KIMYOVIY TARKIBI, FARMAKOLOGIK XUSUSIYATLARI VA XALQ TABOBATIDAGI O'RNI

Dorivor tirnoqgul, ya’ni Calendula officinalis L., Asteraceae oilasiga mansub bo‘lgan, farmakognoziya, fitokimyo va klinik fitoterapiya nuqtai nazaridan eng ko‘p o‘rganilgan dorivor o‘simliklardan biri bo‘lib, uning gul xom ashyosi tarkibida triterpen saponinlar va triterpen spirtlari, ayniqsa faradiol mono- va diesterlari, flavonoidlar, karotinoidlar, efir moyi, polisaxaridlar, kumarinlar, fenol kislotalar, sterollar va boshqa biologik faol birikmalar to‘planishi aniqlanganligi sababli ushbu o‘simlikning yallig‘lanishga qarshi, yara bitkazuvchi, antioksidant, epitelizatsiyani tezlashtiruvchi, qisman antimikrob va shilliq qavatni himoyalovchi ta’sirlari ko‘p yo‘nalishli biologik asosga ega ekanligi ko‘rsatilgan. Xalq tabobatida tirnoqgulning qo‘llanish doirasi bundan kengroq bo‘lib, u damlama, tindirma, chayish eritmasi, kompress, surtma va yog‘li ekstrakt ko‘rinishida teri shikastlanishlari, stomatit, gingivit, kuyish, yengil dermatologik holatlar, ba’zan esa me’da-ichak bezovtaliklari va ayollar salomatligiga oid holatlarda ham ishlatilgan, biroq ichki qabul bilan bog‘liq ko‘plab an’anaviy yo‘nalishlar uchun klinik isbot darajasi topikal qo‘llanishga qaraganda nisbatan sustroq ekanligi qayd etiladi. [3], [5], [11].