ISTE'MOL NARXLARI INDEKSINI SHAKLLANTIRISHDA NARX KUZATUVI, MAVSUMIYLIK VA SIFAT O'ZGARISHINI HISOBGA OLISHNING METODIK ASOSLARI

Mazkur maqolada iste’mol narxlari indeksini shakllantirishda narx kuzatuvini tashkil etish, mavsumiy tovarlarni hisobga olish, savdoda vaqtincha mavjud bo‘lmagan mahsulotlar bo‘yicha shartli baholash hamda sifat o‘zgarishini aniqlashning uslubiy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi iste’mol narxlari indeksining inflyatsiya darajasini baholash, aholi daromadlari va xarid qobiliyatidagi o‘zgarishlarni tahlil qilish, shuningdek, makroiqtisodiy qarorlar qabul qilishdagi muhim o‘rni bilan izohlanadi. Tadqiqotda milliy statistika amaliyotida qo‘llanilayotgan uslubiy yondashuvlar xalqaro tajriba bilan qiyosiy tahlil qilindi. Xususan, iste’mol narxlari indeksini hisoblash bo‘yicha xalqaro qo‘llanmalar, Yevropa statistika tizimi materiallari, statistik jarayon va statistik axborot modellariga doir yondashuvlar hamda savdo skaneri ma’lumotlari asosida narx indekslarini hisoblash tajribasi o‘rganildi. Tahlil natijasida narx kuzatuvi tizimida tovarni aniq identifikatsiya qilish, taqqoslanuvchanlikni saqlash, mavsumiy mahsulotlar uchun shartli baholash usullarini to‘g‘ri tanlash va sifat o‘zgarishini narx o‘zgarishidan ajratish iste’mol narxlari indeksining aniqligi va ishonchliligini ta’minlovchi asosiy omillar ekani aniqlandi. Shuningdek, milliy metodologiyada qo‘llanilayotgan yondashuvlarning amaliy ahamiyati ochib berildi hamda ularni takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari asoslandi. Tadqiqot natijalari milliy statistika amaliyotini takomillashtirish, narx ma’lumotlari sifatini oshirish va rasmiy inflyatsiya ko‘rsatkichlarining ishonchliligini mustahkamlashga xizmat qiladi.