Sünnetullah: Kâinatta Mizan, Tarihte Adalet (Kâinatın ve Toplumun Düzenine Ontolojik Bir Bakış)
Authors/Creators
Description
Özet
Bu deneme, Sünnetullah kavramını kevnî ve içtimaî boyutlarıyla birlikte, özellikle toplumsal ve tarihsel alanda işleyen ilâhî yasayı anlamaya yönelik bir okuma denemesidir. İslâm düşüncesi Sünnetullah kavramını hem kâinattaki düzen hem de toplumların kaderi bağlamında ele almış; varlıkta işleyen istikrar ile tarih içinde tecelli eden ilâhî adalet arasındaki ilişkiye dikkat çekmiştir. Bununla birlikte modern dönemde bu kavram çoğu zaman yalnızca doğa düzeni bağlamında hatırlanmakta; toplumsal ve tarihsel boyutu ise yeterince tartışılmamaktadır.
Bu metinde Sünnetullah üç ontolojik katmanda ele alınmaktadır: sebep ile fiil arasındaki ilişkiyi açıklayan illiyet meselesi, bilginin ve güvenin zeminini kuran kevnî düzen ve toplumların yükseliş–çöküş süreçlerinde görünür hâle gelen içtimaî yasa. Gazâlî, Râzî ve Elmalılı’nın yorumları ile Kur’ân’ın Sünnetullah’a dair vurguları birlikte okunarak ilâhî mîzanın yalnızca kozmik düzeni değil, aynı zamanda tarih ve toplum alanındaki ahlâkî karşılıklarını da ortaya koyduğu gösterilmektedir. Böylece metin, Sünnetullah’ı varlıkta istikrarı, bilgide güveni ve tarihte mesuliyeti mümkün kılan bütüncül bir ilâhî mîzan olarak yeniden hatırlatma ve açıklama çabası olarak sunulmaktadır.
Abstract (English)
The concept of Sunnatullah—the divine order through which God governs both the cosmos and human history—has long occupied an important place in Islamic thought. While this concept is often discussed in relation to the regularity of the natural world, its social and historical dimensions receive far less attention in contemporary discourse. Yet the Qur’anic notion of Sunnatullah refers not only to the stability of the cosmic order but also to the moral and historical consequences of human action within society.
This essay examines Sunnatullah through three interconnected ontological layers: the question of causality and the relationship between cause and effect, the cosmic order that grounds human knowledge and trust in the world, and the social order through which justice and accountability unfold across history. Drawing on the insights of al-Ghazālī, Fakhr al-Dīn al-Rāzī, and Elmalılı Hamdi Yazır, and guided by Qur’anic references to the unchanging character of Sunnatullah, the essay argues that divine order manifests itself simultaneously in the reliability of nature and in the moral structure of history.
Seen from this perspective, Sunnatullah is not merely a cosmological principle but a comprehensive framework that links the intelligibility of the world, the possibility of knowledge, and the responsibility of human societies. Understanding this pattern allows the relationship between divine law, historical experience, and human agency to be read within a unified horizon of meaning.
Files
Files
(25.0 kB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:dec1760bf714c4852d031d9fae124a74
|
25.0 kB | Download |
Additional details
Additional titles
- Translated title (English)
- Sunnatullah: Divine Order in Nature and History (An Ontological Reading of the Cosmic and Social Order)
References
- 1. Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır. Hak Dini Kur'an Dili. İstanbul: Eser Neşriyat, 1979. Fâtır Suresi 35/2 ve 43 tefsiri 2. Ebû Hâmid el-Gazâlî. Filozofların Tutarsızlığı (Tehâfütü'l-Felâsife). Çev. Mahmut Kaya. İstanbul: Klasik Yayınları, 2014. 3. Fahreddin er-Râzî, Tefsîr-i Kebîr (Mefâtîhu'l-Gayb), çev. Suat Yıldırım, Lütfullah Cebeci, Sadık Kılıç ve Sadık Doğru (Ankara: Akçağ Yayınları), Ahzâb suresi 33/38 ve Fâtır suresi 35/43 tefsiri. 4. İbn Haldun, Mukaddime, çev. Süleyman Uludağ (İstanbul: Dergâh Yayınları, 2019)