Allium runemarkii Trigas & Tzanoud.

Alliaceae

Κρισίμως Κινδυνεύον (CR)

Allium runemarkii Trigas & Tzanoud. in Nord. J. Bot. 20: 89 (2000).

Τύποç: [Ελλά (WAe), Νήσος Εύβοια] "few km east of the town of Karistos, 5-10 m above sea level, rocky places among phrygana", 6 May 1997, Tzanoudakis & Trigas (Ολότυπο: UPA).

Περιγραφή: Βολβοί ημισφαιρικοί έως ωοειδεί, 0,9-1,2 x 0,9-1,2 cm. Εξωτερικοί χιτώνες καστανοί, δερματώδει, μερικώς διερρηγμένοι σε παράλληλες ίνε, οι εσωτερικοί μεμβρανώδει, λευκοί, διαφανεί. Φύλλα 3-5, λεία, μήκους 6-13 cm. Βλαστός ανερχόμενος έως όρθιο, 7-12 cm, λείο, κυλινδρικό, καλυμμένος από το περίβλημα των φύλλων κατά το 1/5-1/3 του μήκους του. Ταξιανθία σχεδόν ημισφαιρική, πυκνή, πολυανθή. Ποδίσκοι περίπου ίσοι μεταξύ του, ±όρθιοι, μήκους 2-8 mm. Σπάθη παραμένουσα, βραχύτερη από την ταξιανθία και καλύπτουσα τη βάση αυτή, με δύο ελαφρά άνισες βαλβίδε. Η μεγαλύτερη βαλβίδα 5-νευρη, συνήθως με ένα μακρύ ράμφο, η βραχύτερη βαλβίδα 3-νευρη με βραχύ ράμφο. Βόστρυχοι έως 12. Περιγόνιο κυλινδρικό. Τέπαλα λευκά-ρόδινα, με πορφυρό έως πρασινοπόρφυρο μεσαίο νεύρο, ελαφρώς κυρτά προς τα έξω, απoστρογγυλωμένα έως βραχέως ακιδοειδή στην κορυφή, μήκους 3,5-4,5 mm. Στήμονες βραχύτεροι ή ίσοι με τα τέπαλα, εξωτερικά νήματα τριγωνικά, τα εσωτερικά με πλατύτερη βάση και αποτόμως στενούμενα στο άνω τμήμα του. Ανθήρες πορφυροί-ιώδει. Ωοθήκη ωοειδή, χωρίς ή με βραχύ ποδίσκο, 1,3-2 x 1,2- 1,5 mm, λευκή, με μία μεγάλη πορφυρή-καστανή (σπάνια πράσινη-πορφυρή) κηλίδα στο ανώτερο τμήμα κάθε λοβού. Νεκτάρια εμφανή, πράσινα. Κάψα ημισφαιρική, 2,5-3 x 2,8-3,2 mm. Σπέρματα μαύρα, μήκους περίπου 2 mm.

Χρωμοσωματικόç αριθμόç: 2 n = 16 (Trigas & Tzanoudakis 2000).

Περίοδοç ανθοφορίαç: Μάιο.

Γεωγραφική εξάπλωση: Ενδημικό είδος της Ελλάδα, γνωστό μόνο από τον locus classicus ανατολικά της Καρύστου, στη Ν. Εύβοια.

Βιότοποç: Αναπτύσσεται σε εδάφη με έντονη εμφάνιση του σχιστολιθικού υποστρώματο, σε υψόμετρο 5-15 m και σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται από τον ψεκασμό με σταγονίδια θαλασσινού νερού.

Η βλάστηση της περιοχής χαρακτηρίζεται από τα είδη Centaurea spinosa subsp. spinosa, Sarcopoterium spinosum και Anthyllis hermanniae. Το Allium runemarkii αναπτύσσεται σε μικρά διάκενα μεταξύ των προαναφερθέντων θαμνωδών ειδών.

Ταξινομικά σχόλια: Το Allium runemarkii ανήκει στη sect. Scorodon Koch. Eίναι συγγενές με τα ελληνικά είδη της ομάδας του A. obtusiflorum (A. erythraeum Griseb. και A. thessalicum Brullo, P. Pavone, C. Salmeri & Tzanoud.), που είναι γνωστά από τις περιοχές της ΒΑ. και ΚΑ. Ελλάδας (Brullo & al. 1994). Όλα τα είδη είναι αλλοπατρικά και διαφοροποιούνται μεταξύ του, κυρίως όσον αφορά ορισμένα χαρακτηριστικά των βολβών, των φύλλων και των ανθέων. Όλα είναι διπλοειδή (2 n = 2x = 16) και οι καρυότυποί τους παρουσιάζουν μικρές διαφοροποιήσει.

Κατάσταση πληθυσμών: Το Allium runemarkii είναι γνωστό μόνο από την περιοχή που περιγράφηκε, όπου εντοπίσθηκαν λίγες χιλιάδες άτομα (2.000-3.000) να αναπτύσσονται σε εξαιρετικά περιορισμένη έκταση. Αν και ο βιότοπος του είδους είναι κοινός στις παράκτιες περιοχές της Ν. Εύβοια, δεν εντοπίσθηκαν άλλοι υποπληθυσμοί του, ούτε σε περιοχές παρακείμενες του γνωστού πληθυσμού. Τα άτομα του είδους είναι πολύ μικρά και συνήθως αναπτύσσονται με μεγάλη πυκνότητα σε μικρά διάκενα της θαμνώδους βλάστηση.

Κίνδυνοι και χαρακτηρισμόç κατηγορίαç απειλήç: Ο κίνδυνος οριστικής εξαφάνισης του μοναδικού γνωστού πληθυσμού του είδους είναι ιδιαίτερα αυξημένο, λόγω της εξαιρετικά περιορισμένης περιοχής εξάπλωσής του, αλλά και της θέσης της περιοχής αυτή. Το είδος βρέθηκε κατά μήκος ενός πρόχειρου μονοπατιού, το οποίο συνδέει την κοντινή αμμώδη παραλία με τον παρακείμενο επαρχιακό δρόμο. Τυχαία γεγονότα, όπως η διάνοιξη νέου δρόμου στη θέση του υπάρχοντος μονοπατιού με στόχο την πρόσβαση των αυτοκινήτων στη παραλία ή η κατασκευή κάποιου κτιρίου στην συγκεκριμένη θέση θα μπορούσαν να εξαφανίσουν ολόκληρο τον πληθυσμό. Η ραγδαία οικιστική και τουριστική ανάπτυξη, που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στην παραλιακή ζώνη της Καρύστου, επιτείνει τους κινδύνους εξαφάνισης του είδου. Η άμεση λήψη μέτρων προστασίας in situ και ex situ κρίνεται απαραίτητη για τη διατήρηση του είδου, το οποίο σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση της IUCN (2001) τοποθετείται στην κατηγορία των Κρισίμως Κινδυνευόντων (CR), γιατί πληροί τα κριτήρια B1a,b(i,ii,iii,v)+2a,b(i,ii,iii,v).

Μέτρα προστασίαç: Δεν έχει ληφθεί οποιοδήποτε μέτρο για την ουσιαστική προστασία του Allium runemarkii μέχρι σήμερα, ενώ η περιοχή εξάπλωσής του δεν βρίσκεται υπό κάποιο καθεστώς προστασία. Η παρακολούθηση του μοναδικού γνωστού πληθυσμού του είδου, για την συλλογή πληροφοριών της βιολογικής του συμπεριφορά, θα έδινε πολύτιμες πληροφορίες για τη δυναμική του πληθυσμού και τις δυνατότητες επιβίωσής του. Η ex situ διατήρηση του είδου, ιδιαίτερα σε Βοτανικούς Κήπου, είναι ένα από τα ενδεικνυόμενα μέτρα προστασίας του. Η πειραματική συλλογή, μεταφορά και καλλιέργεια ζωντανού υλικού έδειξαν ότι ο πολλαπλασιασμός του είναι εύκολο, ενώ τα σπέρματα του είδους παρουσιάζουν υψηλό ποσοστό φύτρωσης (>80%). Η ιδιαίτερα περιορισμένη περιοχή εμφάνισης του είδους και οι άμεσοι κίνδυνοι που το απειλούν, κυρίως λόγω της τουριστικής και οικιστικής ανάπτυξης της ευρύτερης περιοχή, καθιστούν ενδεδειγμένη την δημιουργία μικροαποθέματος (Laguna & al. 2004) για την αποτελεσματική in situ διατήρησή του.

Παναγιώτηç Τρίγκαç & Δημήτρηç Τζανουδάκηç

Το ενδημικό είδος Allium runemarkii στον φυσικό του βιότοπο (Α. της Καρύστου, Ν. Εύβοια) και λεπτομέρεια της ταξιανθίας του. (Φωτ. Π. Τρίγκα).