Cerastium dominici Favarger

Caryophyllaceae

Τρωτό (VU)

Cerastium dominici Favarger in Bull. Soc. Neuchâteloise Sci. Nat., 99: 82 (1976).

Tύποç: [Τουρκία, Mugla] "in Lycia, in monte Gäz-Tepe, 2000 m, in glaris, solo ophiolitico", 1975, M. Tissot-Daguette 21674 (Ολότυπο: NEU).

Περιγραφή: Μονοετής πόα, διακλαδισμένη από την βάση, ύψους περίπου 10(-20) cm, με βαθύ πράσινο χρώμα. Χαμηλότερες διακλαδώσεις ανορθούμενε, καταλήγουσες σε επανειλημμένως διχοτομικές ταξιανθίε. Στέλεχο, φύλλα και εξωτερική επιφάνεια των σεπάλων με πολυάριθμες αδενώδεις τρίχες με καστανωπά κεφάλια. Φύλλα βάσης αντωοειδή-σπατουλοειδή, στενούμενα σταδιακά σε μίσχο, ανώτερα φύλλα στενά αντιλογχοειδή ως λογχοειδή, με αποστρογγυλωμένες απολήξει. Σέπαλα 5, μήκους 4-5 mm, αμβλέα, με υαλώδη-μεμβρανώδη περιθώρια και ιώδη χρώση. Πέταλα 5, λευκά, αντικαρδιοειδή, μήκους περίπου 10(-12) mm, σχεδόν διπλάσια των σεπάλων, δίλοβα μέχρι περίπου το 1/10 του μήκους του. Στήμονες 10, νήματα μήκους περίπου 5 mm, ανθήρες μήκους 1 mm. Στύλοι 5, μήκους περίπου 3 mm, ωοθήκη λεία. Κάψα λεία, κυλινδρική, με ελαφρώς καμπτόμενη απόληξη, μήκους 6-10 mm, περίπου διπλάσια του κάλυκα, οδόντες 10, μήκους 1-1,5(-2) mm, όρθιοι με στρεφόμενα κράσπεδα. Σπέρματα καστανά, πιεσμένα, κυκλικά έως νεφροειδή, μήκους 1-1,2 mm, με φυμάτια.

Χρωμοσωματικόç αριθμόç: 2 n = 30 (n = 15, Favarger 1976b).

Περίοδοç ανθοφορίαç: Τέλος Μαρτίου έως και τον Απρίλιο.

Γεωγραφική εξάπλωση: Χαρακτηριστικό είδος των υπερβασικών εδαφών βόρεια του χωριού Λάερμα της Ρόδου και της ΝΔ. Τουρκίας (cf. Carlsträm 1987). Στην Ελλάδα γνωστό μόνο από δύο θέσεις της Ρόδου, που εντοπίζονται βορειοδυτικά του χωριού Λάερμα, στο δρόμο προς την Μονή Αρταμίτη.

Βιότοποç: Οι ελληνικές θέσεις του Cerastium dominici ανακαλύφθηκαν σε λεπτόκοκκκο εδαφικό υλικό υπερβασικής προέλευση. Μία από αυτές βρίσκεται στις ανοικτές πλευρές δρόμου, ενώ η άλλη σε ένα μικρό ανάχωμα. Και οι δύο εμφανίζονται σε υψόμετρο περίπου 250 m. To είδος φύεται κατεσπαρμένο σε πολύ αραιή βλάστηση, μαζί με ετήσια είδη όπως τα Bupleurum gracile, Trifolium stellatum, Silene salamandra, Aethionema arabicum, Rumex bucephalophorus, Cleome iberica, Acinos rotundifolius και Phleum exaratum subsp. aegaeum.

Ταξινομικά σχόλια: Σύμφωνα με τον Favarger (1976a), το είδος συγγενεύει με το C. fragillimum Boiss.

Κατάσταση πληθυσμών: Ο μεγαλύτερος πληθυσμός του Cerastium dominici σχηματίζει μία λωρίδα αραιών ατόμων πλάτους περίπου 2 m και μήκους περίπου 15 m παράλληλα με μία πλευρά δρόμου, όπου το 2005 υπήρχαν λιγότερα από 1.000 άτομα. Ο δεύτερος πληθυσμός εντοπίζεται σε μια μικρή περιοχή περίπου 10 m2 και αριθμεί περίπου 50 άτομα (μέτρηση του 2008). Περισσότερες θέσεις ίσως ανακαλυφθούν στο μέλλον, αλλά καθώς αρκετοί βοτανικοί έχουν επισκεφθεί την περιοχή χωρίς να βρουν το είδο, συνάγουμε ότι αυτό θα πρέπει θα είναι σπάνιο.

Κίνδυνοι και χαρακτηρισμόç κατηγορίαç απειλήç: To είδος χαρακτηρίζεται ως Τρωτό (VU), σύμφωνα με τις κατηγορίες επικινδυνότητας της IUCN (2001, 2006), εξαιτίας του μικρού μεγέθους του πληθυσμού του, αλλά και της μικρής διαθεσιμότητας του κατάλληλου βιότοπου (κριτήριο D2). Tο συγκεκριμένο είδος θα μπορούσε να αλλάξει επίπεδο επικινδυνότητας στο πολύ εγγύς μέλλον, εντασσόμενο στα Κρισίμως Κινδυνεύοντα (CR) ή ακόμη και στα Εξαφανισθέντα είδη (EX) της Ρόδου, καθώς ο μεγαλύτερος από τους δύο γνωστούς υποπληθυσμούς του βρίσκεται δίπλα σε έναν δρόμο. Σε αυτή τη θέση κινδυνεύει από οποιοδήποτε καταστροφικό γεγονό, όπως μία νέα διάνοιξη ή διαπλάτυνση του δρόμου. Οι δύο υποπληθυσμοί της Ρόδου αποτελούν το 1/3 από τους 6 συνολικά γνωστούς υποπληθυσμούς του είδους παγκοσμίω.

Μέτρα προστασίαç: Θα πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα και μέριμνα για τους υποπληθυσμούς του είδου, στις περιοχές όπου εμφανίζεται, ώστε να τύχουν ιδιαίτερης προστασίας και φροντίδας κατά τη διάρκεια πιθανών οδικών έργων. Η περιοχή της Κ. Ρόδου που καταλαμβάνεται από υπερβασικά πετρώματα θα πρέπει να τύχει ειδικών μέτρων προστασίας του περιβάλλοντός τη, αφού φιλοξενεί επιπλέον άλλα ενδημικά ή υποενδημικά φυτικά είδη όπως τα Silene salamandra, Anthemis rhodensis και Arenaria rhodia.

Michael Ristow, Andreas Kleinsteuber & Ulrike Doyle