Astragalus laconicus Iatroú & Kit Tan

Leguminosae

Τρωτό (VU)

Astragalus laconicus Iatroú & Kit Tan in Willdenowia 29: 56 (1999).

Τύποç: [Ελλά (Pe), Πελοπόννησο, Νομός Λακωνία] "Near the village of Vlachiotis on road from Skala to Molai, sandy hill slopes, 100-150 m", 6 Jun. 1997, Kit Tan, G. Vold & Iatroú 18467 (Ολότυπο: C. Ισότυποι: herb. Kit Tan, LD, herb. Sfikas, UPA).

Περιγραφή: Xαμηλός ημίθαμνος ύψους έως 25 cm. Στελέχη πλαγιότροπα έως όρθια, καλυπτόμενα με απλό, εριώδες τρίχωμα και κίτρινα υπολείμματα των παραφύλλων. Παράφυλλα 5-7 mm, ενωμένα στη βάση, πυκνώς εριώδη, ελεύθερο τμήμα τριγωνικό, οξύληκτο. Φύλλα σύνθετα με 5-12 φυλλάρια, κεντρικός άξονας καστανοκίτρινο, απολήγων σε άκανθα 4-10 mm. Φυλλάρια 3-8 x 1,8-2,8 mm, ελλειπτικά, φαιοπράσινα έως γλαυκοπράσινα, με αφιστάμενο απλό τρίχωμα και στις δύο επιφάνειε, κράσπεδα ελαφρώς διογκωμένα. Άνθη ρόδινα έως ρόδινα-ιώδη, εμφανιζόμενα στο άνω μέρος του βλαστού σε βραχέως κυλινδρική έως ήμισφαιρική ταξιανθία. Βράκτια αντωοειδή, 5-9 mm, με πυκνό τρίχωμα, βρακτίδια περίπου 8 mm, στενά λογχοειδή. Κάλυκας κωδωνοειδή -σωληνοειδή, μήκους 8-10 mm, σχισμένος μέχρι τη βάση του, με μακρύ, λευκό τρίχωμα που καλύπτει την επιφάνειά του, οδόντες στενά λογχοειδεί -νηματοειδεί, μακρύτεροι του κάλυκα. Πέτασος 15-17 mm, μακρύτερος των πτερύγων, σχεδόν αντωοειδή, με στενούμενη βάση και ταινία βαθύτερου χρώματος κατά μήκο. Πτέρυγες και τρόπιδα επιμήκεις έως ελλειπτικέ, με μακρύ όνυχα, βραχύτερες του πέτασου. Χέδρωπας ωοειδή, πυκνά εριώδης με 1-2 σπέρματα.

Χρωμοσωματικόç αριθμόç: Άγνωστο.

Περίοδοç ανθοφορίαç: Μάιος και Ιούνιο.

Γεωγραφική εξάπλωση: Είδος ενδημικό της Ν. Πελοποννήσου, μέχρι σήμερα γνωστό από δύο μόνο θέσεις του Νομού Λακωνία. Η πρώτη βρίσκεται μεταξύ των χωριών Βλαχιώτη και Μακρυνάρα, ενώ η δεύτερη βόρεια του χωριού Κάμπος Βοιών, κοντά στην Νέαπολη.

Βιότοποç: Ο Astragalus laconicus φύεται σε πετρώδεις περιοχές με θάμνους και φρύγανα, σε φωτεινές ή ημισκιερές θέσει, σε ασβεστολιθικά ή ψαμμιτικά εδάφη, καθώς και στις παρυφές εκτάσεων που καλλιεργούνται συνήθως με ελιές ή εσπεριδοειδή. Κοντά στο χωριό Βλαχιώτη εμφανίζεται σε περιοχή με χαμηλούς λόφου, που παραμένει ακαλλιέργητη εξαιτίας της μορφολογίας του τοπίου, μαζί με άλλα τοπικά ή ελληνικά ενδημικά είδη όπως τα Εbenus sibthorpii, Onobrychis peloponnesiaca, Thymus laconicus κ.ά., στο χαμηλό υψόμετρο των 100-150 m. Οι ακριβείς συνθήκες του βιοτόπου βόρεια του Κάμπου Βοιών δεν είναι γνωστέ.

Ταξινομικά σχόλια: Ο Astragalus laconicus είναι μέλος του Α. sect. Platonychium και συγγενεύει με τον Α. creticus Lam., είδος που αντιπροσωπεύεται στην Ελλάδα με δύο υποείδη. Από τον Α. creticus διαφέρει στα πλατύτερα βράκτια, στην τρίχωση που καλύπτει πλήρως τη βάση του κάλυκα (σε αντίθεση με τη γυμνή βάση του κάλυκα στον Α. creticus), στους οδόντες του κάλυκα που είναι μακρύτεροι του σωλήνα (βραχύτεροι του σωλήνα στον Α. creticus) και στον ελαφρά μακρύτερο πέτασο (Tan & Iatroú 1999). Επιπλέον, ο Α. creticus φύεται σε μεγάλα υψόμετρα (700- 2.300 m), ενώ ο Α. laconicus φαίνεται να περιορίζεται σε υψόμετρο χαμηλότερο των 300 m.

Κατάσταση πληθυσμών: Ο υποπληθυσμός μεταξύ Βλαχιώτη και Μακρυνάρας δεν φαίνεται να ξεπερνά τα 300 άτομα. Τα περισσότερα φυτά είναι ενήλικα και περιορίζονται σε μικρές λωρίδες ακαλλιέργητης γη, ευρισκόμενες εντός μίας περιοχής που καλλιεργείται εντατικά. Η αναζήτηση του είδους βορείως του Κάμπου Βοιών δεν έδωσε προς το παρόν αποτελέσματα, υποδεικνύοντας ότι θα πρέπει να είναι σπάνιο σε αυτή την περιοχή, η μεγαλύτερη έκταση της οποίας καλλιεργείται. Πιθανολογούμε ότι ο συνολικός πληθυσμός των ενηλίκων ατόμων του Α. laconicus μπορεί να είναι σημαντικά μικρότερος των 1.000.

Κίνδυνοι και χαρακτηρισμόç κατηγορίαç απειλήç: Οι σπουδαιότεροι κίνδυνοι, οι οποίοι απειλούν τον Αstragalus laconicus, σχετίζονται με την απώλεια των βιοτόπων του, που κινδυνεύουν να αποδοθούν στην καλλιέργεια. Η εντατική χρήση της γης περιορίζει το είδος σε πετρώδεις θέσεις ή σε κοίτες χειμάρρων που δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί. Τα φυτά που γειτνιάζουν με καλλιεργημένες περιοχές ή φύονται μέσα σε αυτέ, κινδυνεύουν από καλλιεργητικές δραστηριότητε, όπως η εκρίζωση και απομάκρυνση των ζιζανίων και η χρήση χημικών ζιζανιοκτόνων. Εργασίες ισοπέδωσης του εδάφους με τη χρήση εκσκαφέων παρατηρήθηκαν πολύ κοντά στον βιότοπό του και συνιστούν άμεσο κίνδυνο για την επιβίωση του είδου. Η συρρίκνωση του βιοτόπου του είναι πολύ πιθανό να έχει ήδη οδηγήσει σε καταστροφή ορισμένες συστάδες του Α. laconicus.

Εξαιτίας της έλλειψης συγκριτικών δεδομένων και της ανεπάρκειας των στοιχείων, τα οποία αφορούν στη δεύτερη γνωστή θέση του είδους βόρεια του Κάμπου Βοιών εντάσσουμε, προσωρινά, τον Α. laconicus στην κατηγορία των Τρωτών (VU), σύμφωνα με τα κριτήρια B2a,b(iii), C2a(i) και D1+2 της IUCN (2001). Είναι, όμω, απολύτως αναγκαία η περαιτέρω επιτόπια μελέτη του και η αναζήτηση περισσοτέρων ατόμων, πληθυσμών ή ευρύτερων περιοχών εξάπλωση. Είναι πιθανό να χρειασθεί η ένταξή του είδους σε υψηλότερη κατηγορία κινδύνου στο άμεσο μέλλον, μετά από περισσότερο επισταμένη έρευνα.

Μέτρα προστασίαç: H εξασφάλιση της επιβίωσης του είδους in situ σχετίζεται άμεσα με την διασφάλιση του βιοτόπου του. Στενές και αβαθείς κοίτες χειμάρρων, βραχώδεις θέσεις διάσπαρτες σε καλλιεργημένες περιοχές κοντά στον Βλαχιώτη και στον Κάμπο Βοιών, καθώς και παρυφές καλλιεργούμενων εκτάσεων θα πρέπει αφενός να διερευνηθούν, για να πραγματοποιηθεί καλύτερη αξιολόγηση των πληθυσμών, και αφετέρου να προστατευθούν από καταστροφικές ενέργειε, όπως η επιχωμάτωση ή η χρήση χημικών ζιζανιοκτόνων. Η παραδοσιακή καλλιέργεια ελαιώνων, με ήπιες έως αμελητέες επεμβάσεις στην επιφάνεια του εδάφους είναι πιθανώς συμβατή με τη διατήρηση του Αstragalus laconicus. Η ενημέρωση των τοπικών φορέων, συνεταιρισμών και συμβούλων γεωπόνων των αντιστοίχων περιοχών θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των κινδύνων που αντιμετωπίζει το είδο. Δεν υπάρχουν στοιχεία για τον τρόπο καλλιέργειας του Α. laconicus. Η ακανθωτή του εμφάνιση ενδέχεται να καθιστά λιγότερο επιθυμητή τη διατήρησή του σε Βοτανικούς Κήπου.

Θεοφάνηç Κωνσταντινίδηç & Ελευθέριοç Καλπουτζάκηç