FOYDA SOLIG'INI HISOBLASH VA UNDIRISH ASOSLARI: KAMCHILIKLAR, MUAMMOLAR VA TAKOMILLASHTIRISH YO'LLARI

Mazkur maqolada foyda solig‘ini hisoblash va undirishning nazariy-huquqiy asoslari, iqtisodiy mohiyati hamda amaldagi mexanizmlarining samaradorligi kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Xususan, foyda solig‘ining fiskal siyosatdagi o‘rni, davlat byudjeti daromadlarini shakllantirishdagi ahamiyati, korxonalar moliyaviy natijalariga ta’siri va investitsion muhit bilan o‘zaro bog‘liqligi ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Tadqiqot doirasida soliq bazasini aniqlash metodologiyasi, daromad va xarajatlarni tan olish mezonlari, amortizatsiya siyosati, zararlarni ko‘chirish mexanizmi hamda chegirmalar tizimining amaliy qo‘llanilishi chuqur tahlil qilinadi.

Shuningdek, maqolada transfer narxlash amaliyoti, transmilliy kompaniyalar faoliyatida foydani sun’iy kamaytirish xavflari, yashirin iqtisodiyot omillari va soliqdan bo‘yin tovlash sxemalari kabi dolzarb masalalar yoritiladi. Soliq ma’murchiligini takomillashtirish nuqtai nazaridan riskga asoslangan nazorat tizimi, elektron hisobotlar, avtomatlashtirilgan monitoring, big data va raqamli platformalarning ahamiyati baholanadi. Buxgalteriya hisobi va soliq hisobi o‘rtasidagi tafovutlar hamda ularning korxonalar moliyaviy yuklamasiga ta’siri alohida ko‘rib chiqiladi.

Tadqiqot jarayonida O‘zbekiston Respublikasida foyda solig‘i bo‘yicha amaldagi normativ-huquqiy baza, soliq siyosatidagi so‘nggi islohotlar va xalqaro tajriba (OECD tamoyillari, BEPS konsepsiyasi) bilan solishtirma tahlil amalga oshiriladi. Natijada foyda solig‘ini hisoblash va undirish tizimida mavjud institutsional kamchiliklar, ma’muriy to‘siqlar va samaradorlikni pasaytiruvchi omillar aniqlanadi.