Published February 19, 2026 | Version v1
Journal article Open

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ekseninde Görsel Şiir: Türkçe Eğitiminde Kuramsal Yaklaşımlar ve Etkinlik Tasarımları

Authors/Creators

Description

Bu çalışma, görsel şiirin kuramsal temellerini incelemeyi ve ortaokul Türkçe derslerinde öğrencilerin yaratıcı, eleştirel ve görsel okuryazarlık becerilerini geliştirmeye yönelik özgün etkinlik önerileri sunmayı amaçlamaktadır. Tarihsel kökleri Osmanlı edebiyatındaki müşeccer geleneğine dayanan görsel şiir, modern dönemde İlhan Berk, Ece Ayhan ve Yüksel Pazarkaya gibi isimlerle poetik bir kimlik kazanmış; günümüzde ise dijital imkânlarla çok-modlu bir yapıya evrilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yaklaşımının benimsendiği bu araştırmada; 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ve Türkçe Dersi Öğretim Programı ile uyumlu dört özgün etkinlik (Kâğıttan Kaçan Şiirler, Kelimelerin Silüeti, Karatma Şiiri ve Anlam, Mısraların Geometrisi) tasarlanmıştır. Etkinlik tasarımlarında Bloom’un Yenilenmiş Taksonomisi’ndeki çözümleme, değerlendirme ve yaratma gibi üst düzey bilişsel temel alınmış; disiplinler arası bir köprü kurularak Görsel Sanatlar ve Bilişim Teknolojileri ile entegrasyon oluşturulmaya gayret edilmiştir. Söz konusu etkinlikler, şiiri çizgisel okuma kalıplarından kurtararak mekânsal bir inşa sürecine dönüştürmeyi ve öğrenciyi pasif okur rolünden sıyırıp anlamı bizzat kurgulayan aktif bir "kelime mühendisi" konumuna yükseltmeyi hedeflemektedir. Çalışma kapsamında dijital tipografi, Canva, Photoshop vb. tasarım araçları ile üç boyutlu nesne kullanımı gibi yenilikçi yaklaşımlar ön plana çıkarılmıştır. Çalışmanın sonucunda görsel şiir uygulamalarının öğrencilerin sanat ve dijital okuryazarlık becerilerine doğrudan katkı sağlaması ve üstbilişsel farkındalıklarını artırması beklenmektedir. Makalenin son bölümünde bu yenilikçi edebî türün öğretim programlarına uyumu ve sınıf içi uygulamaların verimliliği üzerine öğretmenlere ve araştırmacılara yönelik somut öneriler sunulmuştur.

 

Files

14. Alaşalvaroğlu, E. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli.pdf

Files (1.1 MB)

Additional details

References

  • 1. Altıok, M. (2003). Bir uyumsuz rastlaşma. Türkiye'de deneysel edebiyat antolojisi içinde. Yapı Kredi Yayınları. 2. Arslan, M. N. (2018). Arap dilinde sanatkarane bir lügat türü: Müşeccer. Şarkiyat, 10(2), 598-609. https://doi.org/10.26791/sarkiat.363331 3. Barlık, M. M., & Görmez, M. B. (2024). Görsel-yazınsal eser olarak şiir. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 41(2), 676-690. https://doi.org/10.32600/huefd.1411738 4. Durmuş, İ. (2006). Müşeccer. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 32, s. 158-160). TDV Yayınları. 5. Eker, M., & Aslan, H. (2010). Görsel kültür ve medya okuryazarlığı: Sanat eğitiminin kamusal açılımı. Millî Eğitim Dergisi, 40(187), 251-268. 6. Ekici, A. (2021). Şiiri görmek: Somut şiir ve görsel şiir. 3rd International Culture, Art and Literature Congress (s. 123-133). 7. Google. (2026). Gemini [Üretken yapay zekâ modeli]. https://gemini.google.com 8. Gökalp-Alpaslan, G. (2005). Türk edebiyatında somut (görsel) şiir. Türkbilig, (10), 3-16. 9. Kansızoğlu, N., & Ungan, S. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının okuryazarlık türleri açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 13(2), 572-588. 10. Karaca, A. (2010). İkinci yeni şiiri ve resim. International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 5(2), 282-312. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.1293 11. Kim, J. Y., & Kim, H. S. (2024). Innovative integration of poetry and visual arts in metaverse for sustainable education. Education Sciences, 14(9), 1012. https://doi.org/10.3390/educsci14091012 12. Küçükler Kuşcu, N., & Özcan, S. (2023). Görsel şiir, yaratıcı yazma ve görsel şiirlerin yaratıcı yazma uygulamalarında kullanılmasına dair etkinlik önerileri. International Journal of Language Academy, 11(5), 331-349. https://doi.org/10.29228/ijla.73712 13. McCullough, K. (1989). Concrete poetry: An annotated international bibliography with an index of poets and poems. The Whitston Publishing Company. 14. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları. 15. Öz, F. (2022, Haziran). 20. yüzyılda deneysel/görsel/somut şiir. K24 Kitap. https://www.k24kitap.org/20-yuzyilda-deneysel-gorsel-somut-siir-3610 16. Selfa Sastre, M., & Falguera Garcia, E. (2022). From text on paper to digital poetry: Creativity and digital literary reading practices in initial teacher education. Frontiers in Psychology, 13, 1-9. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.882898 17. Solt, M. E. (1970). Concrete poetry: A world view. Indiana University Press. 18. Sözer, İ. V., & Demir, B. (2022). Düzyazıları üzerinden İlhan Berk'in poetikasını kurma denemesi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 9(84), 1161-1167. https://doi.org/10.26450/jshsr.3132