O'ZBEKISTONDA YASHIRIN IQTISODIYOT: BAHOLASH METODOLOGIYASI, DINAMIKASI VA QISQARTIRISH ISTIQBOLLARI (1996 – 2026-YILLAR TAHLILI)

Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasidagi yashirin iqtisodiyotning ko‘lami, uning shakllanish sabablari
va makroiqtisodiy barqarorlikka ta’sirini har tomonlama tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot 1996-yildan 2026-yilgacha
bo‘lgan 30 yillik davrni qamrab oladi, bu esa mustaqillikning dastlabki yillaridagi iqtisodiy o‘tish davridan to hozirgi
liberalizatsiya va raqamlashtirish islohotlarigacha bo‘lgan o‘zgarishlarni kuzatish imkonini beradi. Maqolada yashirin
iqtisodiyotni baholashning bevosita va bilvosita usullari, xususan, MIMIC modeli, elektr energiyasi iste’moli usuli va naqd
pulga bo‘lgan talab (Guttmann va Tanzi modellari) qiyosiy tahlil qilingan. Jahon banki, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi
(XVJ) va O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisobotlari, shuningdek, mahalliy olimlarning ilmiy ishlari o‘rganib
chiqilgan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyotning ulushi turli davrlarda YaIMning 30 foizidan
50 foizigacha o‘zgarib turgan. So‘nggi yillarda soliq islohotlari, raqamlashtirish va ma’muriylashtirishni takomillashtirish
natijasida ushbu ko‘rsatkichning pasayish tendensiyasi kuzatilmoqda, ammo qishloq xo‘jaligi, qurilish va xizmat ko‘rsatish
sohalarida xavf yuqoriligicha qolmoqda. Maqolada 2026-yilgacha bo‘lgan davr uchun prognozlar va yashirin iqtisodiyotni
qisqartirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan