Soğuk Savaş Döneminde Türk Dış Politikası (1945-1990)

Soğuk Savaş döneminde Türk dış politikası Sovyetler Birliği’ne karşı Batı ile işbirliği yapmak gibi bir ana temaya dayanıyordu. Bu tema içinde Türk dış politikasının sorunları “iki-kutuplu” dengenin belirgin çizgileriyle tanımlanmıştır. Bu nedenle Türk dış politikasının manevra alanı dar, yeni imkânlar yaratma yetisi sınırlı, ama istikrarı sağlam olmuştur. II. Dünya Savaşından sonra Türk dış politikasının en önemli sorunu, Türkiye’nin daha savaş sırasında içine düştüğü yalnızlık ve yine savaş içinde başlamış bulunan Sovyet tehdidinin 1945’te somut bir şekil almasıdır. Diğer bir deyişle savaş sonrası ortaya çıkan Sovyet tehdidine karşı güvenliğini sağlama endişesi olmuştur. 19 Mart 1945’te Sovyetler Birliği’nin Türkiye’ye bir nota vererek, süresi 7 Kasım 1945’te bitecek olan 17 Aralık 1925 tarihli Türk-Sovyet Dostluk ve Saldırmazlık Antlaşmasını yenilemek istemediğini bildirmesi ve 7 Haziran 1945’te yeni bir antlaşmanın yapılabilmesi için Türkiye’den toprak talebinde bulunması ve Boğazlar rejiminde değişiklik yapılmasını istemesi Türkiye üzerinde derin etki yapmıştır.

Uluslararası alanda yalnızlık içinde bulunan Türkiye, 1939’dan beri ittifak bağı ile bağlı olduğu İngiltere’nin ve II. Dünya Savaşından Sovyetler Birliği ile “süper” güç olarak ortaya çıkan ABD’nin desteğini kazanmaya çalışmıştır. Ancak, Türkiye umduğu desteği pek bulamamıştır. Çünkü bu sırada, İngiltere, özellikle ABD, savaş sonrası dünyada barış ve düzeni, Sovyetler Birliği ile iş birliği yaparak tekrar kurabileceklerini düşünüyorlardı. Bu sırada Batılı devletlerle Sovyetler Birliği arasındaki ilişkilerin savaş sırasındaki iş birliği havasının etkisinde olduğu düşünülür ve ABD’nin Potsdam Konferansında, Boğazlar rejiminin değişebileceği ve toprak isteklerinin iki devleti ilgilendiren bir sorun olduğu yolundaki, yani Türkiye’nin güvenliği konusundaki kayıtsız tutumu göz önünde tutulursa, Türkiye’nin II. Dünya Savaşı’ndan hemen sonra içine düştüğü yalnızlık ve kaygılar daha iyi anlaşılacaktır.