A enunciação de objetivos acionais numa gramática comunicativa do português
Description
Resumo:
Na sua Grammaire du sens et de l‘expression, Charaudeau (1992: 4) coloca a descrição das intenções do sujeito falante no centro de uma gramática de orientação comunicativa. Contudo, nas gramáticas tradicionais, o princípio de organização não parte das intenções do sujeito falante, mas de categorias formais da língua.
O exemplo da enunciação de objetivos acionais possui um interesse especial para uma aproximação comunicativa à gramática, pois abre a possibilidade de tratar, num mesmo paradigma de gramática comunicativa, as formas verbais gramaticalizadas que na gramática tradicional são categorizadas como tempos e modos verbais e, ao mesmo tempo, verbos gramaticalizados em diferentes graus. Além disso, faz uma junção entre a verbalização de um processo mental específico (a formação de um objetivo acional; cf. Rehbein 1977; Lock 1996: 105) e a ação que tiver como objetivo realizar. Há de considerar também que, por sua vez, cada meio linguístico localiza o objetivo acional, de maneira específica, no processo mental da sua formação (Lobato 1971: 289; Wunderlich 1981; Johnen 2003: 250-256).
O objetivo desta contribuição é em primeiro lugar indagar o lugar da enunciação de objetivos acionais numa gramática comunicativa do português e fazer um levantamento de subcategorias gramaticais relevantes que as gramáticas tradicionais não consideram. Em segundo lugar, apresentar-se-á um esboço para um tratado da enunciação de objetivos acionais numa gramática comunicativa do português.
Abstract (English)
In his Grammaire du sens et de l'expression, Charaudeau (1992: 4) places the description of the speaker's intentions at the center of a communicative oriented grammar. However, in traditional grammars, the organizing principle is not based on the intentions of the speaker, but on the formal categories of the language.
The example of the enunciation of action goals is of particular interest for a communicative approach to grammar, because this approach opens up the possibility of dealing with grammaticalized verb forms that in traditional grammar are categorized as verb tenses and moods and, at the same time, specialized action goal describing verbs that are grammaticalized to varying degrees. In addition, this approach links the verbalization of a specific mental process (the formation of an action goal; cf. Rehbein 1977; Lock 1996: 105) with the action the speaker aims to perform.
This paper aims at inquiring into the place of the enunciation of action goals within a communicative grammar of Portuguese and, at the same time, to give a first overview of the relevant grammatical subcategories for action goal enunciation that traditional grammars do not consider. Secondly, an outline for a survey on the enunciation of action goals in a communicative grammar of Portuguese will be presented.
Notes
Abstract (German)
In seiner Grammatik mit dem Titel Grammaire du sens et de l‘expression stellt Charaudeau (1992: 4) die Beschreibung der Sprechabsichten in das Zentrum einer kommunikativ ausgerichteten Grammatik. In den traditionellen Grammatiken hingegen basiert das Organisationsprinzip der jeweiligen Grammatik nicht auf den Sprechabsichten, sondern auf formalen Sprachkategorien.
Dem Beispiel der Äußerung von Handlungszielen kommt für eine kommunikativ orientierte Grammatik eine besondere Bedeutung zu, denn es eröffnet die Möglichkeit im gleichen kommunikativen Paradigma grammatikalisierte Verbformen, die in traditionellen Grammatiken als Verbaltempora oder – modi kategorisiert werden, und grammatikalisierte Verben unterschiedlicher Grammatikalisierungsgrade zu beschreiben. Hinzukommt, das so eine Verbindung hergestellt werden kann zwischen der Versprachlichung eines spezifischen mentalen Prozesses (hier: die Bildung eines Handlungszieles; vgl. Rehbein 1977; Lock 1996: 105) und der Handlung, die darauf ausgelegt ist, das Handlungsziel zu erreichen.
Dabei ist auch zu berücksichtigen, dass jedes sprachliche Mittel auf spezifische Weise das jeweilige Handlungsziel im mentalen Prozess der Zielbildung lokalisiert (vgl. Lobato 1971; Wunderlich 1981; Johnen 2003: 250-256).
Ziel dieses Beitrags ist zunächst den Ort der Äußerung von Handlungszielen in einer kommunikativen Grammatik des Portugiesischen zu bestimmen und alle hierbei relevanten grammatischen Unterkategorien zu identifizieren, die in traditionellen Grammatiken keine Berücksichtigung finden. Danach soll skizziert werden wie ein Kapitel zur Äußerung von Handlungszielen in einer kommunikativen Grammatik des Portugiesischen gestaltet werden könnte.
Files
Johnen 2025 objetivos acionais_pdfa.pdf
Files
(1.0 MB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:d0eb90dcd8f4352b69ff7d80c6302df7
|
1.0 MB | Preview Download |
Additional details
Related works
- Is published in
- Conference proceeding: 978-989-9230-05-7 (ISBN)
- Conference proceeding: https://web.archive.org/web/20260119214402/https://static.even3.com/anais/AtasIXSIMELP_VIcongressodaAILP.9fb6553549b64fa4aae7.pdf?v=1768413608193 (URL)
References
- Cardozo, Vanda. 2000. A funcionalidade das orações finais reduzidas em português. In Neusa Maria Oliveira Barbosa Bastos (ed.), Anais do 7. Congresso Brasileiro de Língua Portuguesa, 89-97. São Paulo: Instituto de Pesquisa Lingüística Sedes Sapientae para Estudos de Português – IP – PUC – SP.
- Charaudeau, Patrick. 1992. Grammaire du sens et de l'expression. Paris: Hachette.
- Charaudeau, Patrick. 2013. Les Fondements d'une grammaire du sens: Retour à mes premières amours. In Françoise Sullet-Nylander, Hugues Engel & Gunnel Engwall (eds.), La linguistique dans tous les sens, 25-36. Stockholm: Kunlig. Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien.
- Cunha, Celso & Lindley Cintra. 1985. Nova gramática do português contemporâneo. 2ª ed. Rio de Janeiro: Nova Fronteira.
- Davidson, Donald. 1990. Handlung und Ereignis. Frankfurt am Main: Suhrkamp.
- Engel, Ulrich & Rozemaria K. Tertel. 1993. Kommunikative Grammatik Deutsch als Fremdsprache: Die Regeln der deutschen Gebrauchssprache in 30 gemeinverständlichen Kapiteln – mit Texten und Aufgaben –. München: Iudicium.
- Gärtner, Eberhard. 1998. Grammatik der portugiesischen Sprache. Tübingen: Niemeyer.
- Hare, R. M. 1985. Wollen: einige Fallen. In Georg Meggle (ed.), Analytische Handlungstheorie, vol. 1: Handlungsbeschreibungen, 246-264. Frankfurt am Main: Suhrkamp.
- Holmberg, Per & Anna-Malin Karlsson. 2006. Grammatik med betydelse: En introduktion till funktionell grammatik. Uppsala: Hallgren & Fallgren.
- Johnen, Thomas. 2003. Die Modalverben des Portugiesischen (PB und PE): Semantik und Pragmatik in der Verortung einer kommunikativen Grammatik. Hamburg: Kovač.
- Johnen, Thomas. 2006. Zur Herausbildung der Kategorie Modalverb in der Grammatikographie des Deutschen (und des Portugiesischen). Pandaemonium Germanicum 10. 283-337.
- Johnen, Thomas. 2010. A semântica dos verbos modais e suas funções discursivas numa perspectiva de pragmática funcional. In Maria João Marçalo, Maria Célia Lima-Hernandes, Elisa Esteves, Maria do Céu Fonseca, Olga Gonçalves, Ana Luísa Vilela & Ana Alexandra Silva (eds.): Língua portuguesa: ultrapassar fronteiras, juntar culturas; SLG 33 Gramática e construção discursiva: estudos da Língua Portuguesa e uso, 77-98. Évora: Universidade de Évora, 77-98. https://arquivo.pt/wayback/20170222132841/http://www.simelp2009.uevora.pt/pdf/slg33/06.pdf (06/10/2024).
- Johnen, Thomas. 2021. Do movimento espacial a modalidade, aspectualidade e temporalidade: sobre a gramaticalização dos verbos de movimento ir e vir. In Adriana Ciama & Andreea Teletin (eds.): Tempo, espaço e identidade na cultura portuguesa: 40 anos de Estudos Lusófonos na Roménia; Desafios e Perspetivas, 308-318. Bucureşti: Editura Universităţii din Bucureşti.
- Leech, Geoffrey & Jan Svartvik. [1975] 1994. A Communicative Grammar of English. (2a. edição). Harlow: Pearson Education.
- Lobato, Lúcia Maria Pinheiro. 1971. L'auxiliarité en langue portugaise. Tese de doutorado. Paris: Université de Paris III.
- Lock, Graham. 1996. Functional English Grammar: An introduction for second language teachers. Cambridge: Cambridge University Press.
- Matte Bon, Francisco. 1995. Gramática comunicativa del español, tomo I: De la lengua a la idea; tomo II: De la idea a la lengua. (2a. edição). Madrid: Edelsa.
- Neves, Maria Helena de Moura. 2018. A gramática do português revelada em textos. São Paulo: Editora UNESP.
- Pereira, Benedicto. 1672. Ars grammaticae pro lingva lvsitana addiscenda latino idiomate proponitur, in hoc libello, velut in quadam academiola divisa in quincque classes, instructas, subselliis, recto ordine dispertitis, ut ab omnibus tum domesticis tum exteris frequentari possint; ad sinem ponitur Ortographia, ars recte scribendi, vt sicut prior docet recte loqui, ita posteriror doceat recte scribere linguam Lusitanam. Lugduni: Sumptibus Laurentii Anisson.
- Rehbein, Jochen. 1977. Komplexes Handeln: Elemente zur Handlungstheorie der Sprache. Stuttgart: Metzler.
- Santos, Liliane. 2011. Ensino de português para estrangeiros e gramática comunicativa: dos enunciados gramaticalmente corretos aos enunciados idiomaticamente adequados. Estudos Linguísticos 40(2). 715-725.
- Schmidt-Radefeldt, Jürgen. 2003. Zur Konzeption einer kommunikativen Sprachsvergleichs-Grammatik Deutsch/Portugiesisch. In Hardarik Blühdorn & Jürgen Schmidt-Radefeldt (eds.), Die kleineren Wortarten im Sprachvergleich Deutsch – Portugiesisch, 17-34. Frankfurt am Main: Lang.
- Soares, Susana das Neves Ferreira. 2023. Os atos discursivos no ensino de PL2. Tese de Doutoramento (Linguística do Português). Coimbra: Universidade de Coimbra.
- Vieyra, Anthony. 1813. A new Portuguese grammar in four parts. (9ª. edição). London Wingrave.
- Wunderlich, Dieter. 1981. Die Modalverben im Diskurs und im System. In Inger Rosengren. Sprache und Pragmatik: Lunder Symposium 1980, 11-53. Lund: Gleerup.