İmam Birgivî'nin İzhâru'l-Esrâr Adlı Eseri Hakkında Genel Bir Değerlendirme
Description
Öz: Osmanlılar döneminde yetişmiş ender âlimlerden birisi olan Birgivî, ilim ile takvayı şahsında birleştirmiş, vakûr, temkinli ve faziletli bir ilim adamıdır. Birgivî, Arap dili, tefsîr, hadîs, fıkıh, itikat, kelâm, tasavvuf, ahlâk vb. İslâmî ilimlerin hemen hemen her dalında eser yazan velûd bir âlimdir. Arap dili grameri sahasında telif ettiği en önemli eserlerinden birisi İzhâr’dır. Birgivî’nin nahiv sahasında kaleme aldığı İzhâr isimli eser, Osmanlı döneminde yüzyıllar boyunca medreselerde okutulmuş ve temel ders kitabı olarak kabul edilmiştir. Arapça öğretimi hususunda çağımızda da önemini koruyan eser, çeşitli vesileler ve özel gayretlerle hâla okunmaktadır. Bu makalede Birgivî’nin hayatı ve söz konusu meşhur eseri, muhteva ve metot yönünden incelenecek ve hakkında yapılan çalışmalara değinilecektir. Bu çalışmanın temel amacı Birgivî’nin İzhâr’ını genel bir bakış açısıyla muhteva ve yöntem bakımından değerlendirmektir. Bu sebeple çalışmanın başında öncelikle eserin müellifi olan Birgivî’nin hayatı kısaca ele alınmış, şahsiyeti ve ilmi kişiliğinden bahsedilmiş ve Arap diline dair eserlerine yer verilmiştir. Daha sonra Arap gramerinin söz dizimi kuralları ile i‘râb olgusunu ele alan bölümü olan nahiv ilmi alanında yazılmış muhtasar bir eser olan İzhâr’ın muhtevası detaylı bir şekilde incelenmiştir. Akabinde İzhâr’da takip edilen yöntem ve İzhâr üzerine yapılmış çalışmalar üzerinde durulmuştur. İzhâr, bir bakıma Birgivî’nin aynı sahada kaleme aldığı Avâmil isimli eserinin şerhi mahiyetindedir. Nitekim müellif, İzhâr’da da nahiv konularını, tıpkı Avâmil’de olduğu gibi âmil, ma‘mûl ve amel (i‘râb) olmak üzere üç ana bölümde ele alır. Birinci bölümde âmilleri ve âmillerin kısımlarını ikinci bölümde ma‘mûlleri ve ma‘mûllerin kısımlarını, son bölümde ise i‘râbı ve i‘râbın çeşitlerini etraflı bir şekilde inceler. Eserinde kolay ve sistematik bir üslup kullanan müellif, detaya ve ihtilaflı konulara girmekten kaçınır. Açık, anlaşılır ve sade bir dil kullanır.
Anahtar Kelimeler: Birgivî, İzhâr, Arapça, Nahiv, Dil Öğretimi.
Abstract (En)
Abstract: Birgiwī, one of the rare scholars who grew up during the Ottoman period, is a dignified, cautious and virtuous scientist who combined knowledge and piety in his person. Birgiwī, is a prolific scholar who wrote works in almost every branch of Islamic sciences such as Arabic language, tafsir, hadith, fiqh, belief, theology, mysticism and ethics. Izhār is one of the most important works he wrote in the field of Arabic language grammar. The book written by Birgiwī on the field of Arabic grammar (nahw) and titled as Izhār had been accepted as a basic textbook and taught in the madrasas for centuries during the Ottoman period. The book which preserves its importance even today concerning Arabic instruction has still been studied and read with various occasions and special efforts. In this article, this famous work of Birgiwī will be examined in terms of method and content, and other studies written about it will be mentioned. The primary objective of this study is to examine Birgivî’s Izhār from a comprehensive perspective in terms of its content and methodology. To this end, the study begins with a brief overview of the life of the author, Birgivî, addressing his personality and scholarly identity, along with his contributions to Arabic linguistics and grammar. Subsequently, attention is devoted to the field of Arabic grammar, particularly to concise works dealing with syntactic rules and the concept of iʿrāb. The content of Izhār, recognized as a concise treatise within the discipline of nahw (Arabic syntax), is analyzed in detail. The methodological framework employed in Izhār and previous scholarly works conducted on the treatise are also discussed. Izhār can, in a sense, be regarded as a commentary on Birgivî’s other grammatical work entitled Avāmil. In this regard, the author systematically addresses nahw topics under three main categories: ʿāmil (the governing element), maʿmūl (the governed element) and ʿamal (iʿrāb). In the first part, ʿāmils are discussed; in the second, maʿmūls and their classifications; and in the final part, iʿrāb and its various types are examined comprehensively. Throughout the work, Birgivî adopts a clear, structured, and systematic approach, deliberately avoiding unnecessary complexity and contentious issues.
Keywords: Birgiwī, Izhār, Arabic, Nahw, Language Instruction.
Files
11_03_demir.pdf
Files
(513.6 kB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:94640bab3613cbedf50467a8a58e3521
|
513.6 kB | Preview Download |
Additional details
Additional titles
- Translated title (En)
- A General Assessment of Imām Birgiwī's Work Named as Izhār al-Asrār
Related works
- Is published in
- Journal article: https://www.theosophiajournal.com/ (URL)
References
- Adalı, Kuşadalı Mustafa b. Hamza b. İbrâhim. Netâicu'l efkâr fî şerhi'l-İzhâr. thk. İbrahim Ömer Süleyman Zübeyde. Trablus, Külliyyetu't-Da'veti'l-İslâmiyye, 1992. Adalı, Kuşadalı Mustafa b. Hamza b. İbrâhim. Netâicu'l efkâr fî şerhi'l-İzhâr. thk. Garîd eş-Şeyh. Beyrut: Daru'l-Kütübi'l-'İlmiyye, 2003. Adalı, Kuşadalı Mustafa b. Hamza b. İbrâhim. Netâicu'l-efkâr (Şurûhu'l-İzhâr içinde). nşr. Hasan Hüseyin İzmirli. İstanbul: Medrese Kitabevi, 1416/1995. Adıgüzel, Mikail. İzhâr Tercümesi. İstanbul: Yasin Yayınevi, 2003. Arslan, Ahmet Turan. İmam Birgivî: Hayatı, Eserleri ve Arapça Tedrisatındaki Yeri. İstanbul: Seha Neşriyat, 1992. Arslan, Ahmet Turan. "İmam Birgivî'nin Hayatı, Şahsiyeti ve Eserleri". İmam Birgivî. haz., Mehmet Şeker, Ankara: TDV Yayınları, 1994. Atsız, Hüseyin Nihal. İstanbul Kütüphanelerine Göre Birgili Mehmet Efendi Bibliyografyası. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1966. Aynî, Mehmet Ali. Türk Ahlâkçıları. İstanbul: Kitabevi, 1993. Balcı, Medine. İzahlı İzhâr ve Kâfiye Tercemesi. İstanbul: Ebrar Yayınları, 2006. Bilmen, Ömer Nasûhi. Büyük Tefsir Tarihi: Tabakâtu'l-müfessirîn. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1974. Birgivî, Mehmed b. Pîr Ali. Vasiyetnâme, Süleymaniye Kütüphanesi Servili Bölümü, nr. 182. Birgivî, Mehmed b. Pîr Ali. Birgili Muhammed Efendi: Vasiyetnâme. haz. Musa Duman. İstanbul: R Yayınları, 2000. Birgivî, Mehmed b. Pîr Ali. İzhâru'l-esrâr (Kütubu'n-nahv içinde: Kâfiye, İzhâr ve Avâmil birlikte ciltlenmiş). İstanbul: el-Mektebetu'l-Hanîfiyye, 1997. Birgivî, Mehmed b. Pîr Ali. Avâmil (Kütubu'n-nahv içinde: Kâfiye, İzhâr ve Avâmil birlikte ciltlenmiş). İstanbul: el-Mektebetu'l-Hanîfiyye, 1997. Bursalı Mehmed Tahir Efendi. Osmanlı Müellifleri. haz. A. Fikri Yavuz-İsmail Özen, İstanbul: Meral Yayınevi, 1972. Çakır, Mehmet. "Birgivî'nin el-İzhâr'ında İzlediği Öğretim Yöntemi". İmam Birgivî. haz. Mehmet Şeker, Ankara: TDV Yayınları, 1994. Çelebi, Muharrem. "İmam Birgivî'nin Dilciliği". İmam Birgivî. haz. Mehmet Şeker, Ankara: TDV Yayınları, 1994. Çelik, Mehmet Kemal. İlk İzhâr Şerhi Muslihuddin Ulamışî'nin Keşfu'l-esrârı. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstittüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005. Demir, Ramazan. Birgivî'nin İzhâru'l-Esrâr Adlı Eserinde Âmil, Ma'mûl ve Amel (İ'râb) Terimleri. Bursa: Emin Yayınları, 2012. Erkan, Arif. Açıklamalı Avâmil ve İzhâr. İstanbul: Sağlam Yayınevi, 1982. Işkın, Gökhan Sebati. Dâvud el-Karsî ve Şerhu İzhâri'l-esrâr'ı. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstittüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2000. İzmirli, Hasan Hüseyin. Şurûhu'l-İzhâr. İstanbul: Medrese Kitabevi, 1416/1995. Kaşeli, Ali Rıza. Açıklamalı ve Kelime Mânâlı İzhârTercemesi. İstanbul: Yasin Yayınevi, 1998. Kaya, Erdal. Kasapzâde İbrahim Efendi ve el-Ezhâr fî şerhi'l-İzhâr Adlı Eseri: İnceleme ve Tahkik. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstittüsü, Doktora Tezi, 2007. Kaya (Fazlıoğlu), Şükran Faik. İzhâru'l-esrâr li'l-Birgivî (Dirâse ve tahkîk). Amman: el-Câmi'âtü'l-Ürdüniyye, Yüksek Lisans Tezi, 1995. Martı, Huriye. Birgivî Mehmed Efendi: Hayatı, Eserleri ve Fikir Dünyası. Ankara: TDV Yayınları, 2008. Martı, Huriye. Birgivî Mehmed Efendi: Osmanlı'da Bir Dâru'l-Hadîs Şeyhi. İstanbul: Dârulhadis, 2008. Öncü, Mustafa. Fethu'l-esrâr fî Kitâbi'l-İzhâr Adlı Eserinin İnceleme ve Edisyon Kritiği. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2009. Satır, Tuba. İshak Nuri Rizevî'nin Zübdetu'l-İzhâr Adlı Eserinin Arap Dilbilgisi Öğretimi Açısından Değerlendirilmesi. Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008. Tülücü, Süleyman. "Ünlü Bir Osmanlı Âlimi İmam Birgivî ve İzhâr'ı". Osmanlı. Ankara: Yeni Türkiye Yay., 1999. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Karesi Meşâhiri. Balıkesir: Zağnos Vakfı, 1999. Yanık, Nevzat Hafız-Çöğenli, M. Sadi. İzhâr ve Tercümesi. Ankara: Erzurum Kültür ve Eğitim Vakfı Yayınevi, 1998. Yenen, Halit. İmâm Birgivî'nin Avâmil ve İzhâru'l-Esrâr'ının İncelenmesi. Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstittüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010. Yıldız, Musa. "İshak Nuri Rizevî ve Zübdetu'l-İzhâr Adlı Eseri". Nüsha Dergisi. 6/22 (2006), 7-15. Yılmaz, Eşref vd.. İzhâr Dersleri. İstanbul: Yasin Yayınevi, 2005. Yüksel, Emrullah. "Birgivî". DİA. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.