Kur'an'da Sabır Kavramının Dinî Başa Çıkma Bağlamında Teorik Olarak İncelenmesi
- 1. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi
-
2.
Izmir Kâtip Çelebi University
Description
Öz: Bu çalışma, Kur’an’da sabır kavramını din psikolojisi perspektifinden ele alarak, sabrın dinî başa çıkma süreçlerindeki rolünü teorik düzeyde incelemeyi amaçlamaktadır. İnsan yaşamının doğasında var olan stres, kriz ve musibetler karşısında bireyler farklı başa çıkma yöntemleri geliştirmektedir. Bu yöntemler arasında dinî başa çıkma stratejileri, özellikle inançlı bireyler için güçlü bir psikospiritüel destek işlevi görmektedir. Sabır, Kur’an bağlamında hem bireysel hem de toplumsal düzeyde övülen, imanla bütünleşmiş temel bir erdem olarak dikkat çekmektedir. Çalışma, nitel araştırma yöntem ve tekniklerinden literatür taraması ile yürütülmüş olup, sabır kavramı bilişsel, duygusal ve davranışsal boyutlarıyla ele alınmıştır. Araştırmada öncelikle sabrın etimolojik kökenleri, klasik İslam düşüncesi ve psikoloji literatüründeki karşılıkları incelenmiştir. İbn Manzur, Gazzâlî ve çağdaş psikoloji yaklaşımları ışığında sabır; engellenme karşısında direnç, zorluklara karşı gönüllü tahammül ve manevi olgunluk aracı olarak tanımlanmıştır. Ardından Kur’an’da sabır kavramının farklı bağlamları ortaya konulmuştur. Bu bağlamlar; ibadetlerde sebat, musibetler karşısında metanet, nefsin arzularına karşı direnç, tevekkülle ilişkili sabır, toplumsal dayanışma ve ahiret bilinciyle sabır gibi türleri kapsamaktadır. Sabrın yalnızca pasif bir bekleyiş olmadığı; aksine aktif bir direniş, anlam üretimi ve manevi yükseliş süreci olduğu vurgulanmıştır. Dinî başa çıkma literatürü açısından sabır, bireyin kriz anlarında bilişsel yeniden çerçeveleme, duygusal düzenleme ve davranışsal kontrol sağlayan merkezi bir strateji olarak değerlendirilmiştir. Pargament’in olumlu ve olumsuz dinî başa çıkma modelleri ışığında sabrın, inançlı birey için içsel dengeyi koruma, umut geliştirme ve Tanrı ile güvene dayalı bir ilişki sürdürme fonksiyonları öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, sabrın yanlış yorumlandığında edilgenlik, kadercilik ya da toksik pozitiflik biçimlerine dönüşebileceği; bu durumda ise bireyin ruhsal iyiliğini zayıflatabileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla sabır, din psikolojisi açısından hem koruyucu hem de riskli boyutlarıyla bütüncül bir şekilde incelenmesi gereken bir kavramdır. Çalışmada ayrıca sabır kavramına ilişkin Türkiye’de yapılmış ampirik araştırmalar değerlendirilmiş, sabrın psikolojik dayanıklılık, öz-anlayış, dindarlık, iyi oluş ve travma sonrası büyüme gibi değişkenlerle güçlü bir ilişkiye sahip olduğu görülmüştür. Kur’an’daki sabır öğretisinin, modern psikoloji literatüründe yer alan bilişsel-davranışsal başa çıkma yaklaşımlarıyla kesiştiği; fakat kutsal olanla bağlantısı sayesinde farklı bir boyut sunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, Kur’an’da sabır kavramı, insanın yaşam karşısında geliştirdiği manevi direnci destekleyen aktif bir tutum olarak öne çıkmaktadır. Bu tutum, bireyin içsel dengesini ve anlam bütünlüğünü koruyarak, zorluklar karşısında ruhsal güçlenmeyi mümkün kılmaktadır. Sabır, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde manevi dayanıklılığı artıran, inanç temelli başa çıkma stratejilerinin merkezinde yer alan bir kavramdır. Bu nedenle sabır, çağdaş manevi danışmanlık ve psikolojik destek uygulamalarında dikkate alınması gereken önemli bir teorik katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Din Psikolojisi, Kur’an, Sabır, Dinî Başa Çıkma, Manevi Dayanıklılık, Anlam Üretimic.
Abstract (En)
Abstract: This study aims to examine the concept of patience (ṣabr) in the Qur’an from the perspective of the psychology of religion, with a particular focus on its role in religious coping processes at a theoretical level. Stress, crises, and afflictions are inherent aspects of human life, and individuals develop various coping strategies in response. Among these, religious coping strategies serve as a powerful psycho-spiritual resource, especially for believers. Within the Qur’anic context, patience emerges as a fundamental virtue integrated with faith and praised at both individual and communal levels. Employing a qualitative literature review and conceptual analysis, this study addresses the cognitive, emotional, and behavioral dimensions of patience in a multidimensional manner. The research first explores the etymological roots of patience as well as its interpretations in classical Islamic thought and psychology literature. In light of Ibn Manzur, al-Ghazālī, and contemporary psychological approaches, patience is defined as resistance to frustration, voluntary endurance in the face of hardship, and a pathway to spiritual maturity. The study then outlines the diverse contexts of patience in the Qur’an, including perseverance in worship, resilience against adversity, resistance to carnal desires, patience associated with trust in God (tawakkul), communal solidarity, and patience grounded in eschatological awareness. The findings emphasize that patience is not merely passive endurance but rather an active stance of resistance, meaning-making, and spiritual elevation. From the perspective of religious coping literature, patience is conceptualized as a central strategy that enables cognitive reframing, emotional regulation, and behavioral control during crises. Drawing on Pargament’s models of positive and negative religious coping, the study highlights patience as a means of maintaining inner balance, cultivating hope, and sustaining a trusting relationship with God. At the same time, it cautions that when misunderstood, patience may turn into passivity, fatalism, or toxic positivity, which could undermine psychological well-being. Therefore, patience is approached as a concept that requires comprehensive analysis with both protective and risky dimensions within the psychology of religion. The study also evaluates empirical research conducted in Turkey, which demonstrates strong correlations between patience and variables such as psychological resilience, self-understanding, religiosity, well-being, and post-traumatic growth. The analysis suggests that the Qur’anic doctrine of patience intersects with cognitive-behavioral coping strategies found in modern psychology while offering a distinctive dimension through its connection with the sacred. In conclusion, the Qur’anic notion of patience is presented as an active stance that fosters spiritual resilience in the face of life’s challenges. This disposition enables individuals to preserve their inner balance and sense of meaning while promoting spiritual growth amidst adversity. Patience thus emerges not only as an individual virtue but also as a collective value that enhances spiritual resilience at the communal level, standing at the core of faith-based coping strategies. For this reason, patience offers a significant theoretical contribution that should be taken into account in contemporary spiritual counseling and psychological support practices.
Keywords: Psychology of Religion, Qur'an, Patience, Religious Coping, Spiritual Resilience, Meaning-making.
Files
11_01_macic.pdf
Files
(603.8 kB)
| Name | Size | Download all |
|---|---|---|
|
md5:2aa3d2ed4d6fbbe20e276fb3c88aa314
|
603.8 kB | Preview Download |
Additional details
Additional titles
- Translated title (En)
- Patience (Sabr) in The Qur'an: A Theoretical Perspective on Religious Coping
Related works
- Is published in
- Journal article: https://www.theosophiajournal.com/ (URL)
References
- Abanoz, Süleyman. "Türkiye'de Yapılan "Dinî Başa Çıkma" Konulu Araştırmalar Hakkında Bir Değerlendirme". Eskiyeni 40, (2020), 407–429. Ağırbaş, Furkan. Manevi Yönelimli Aile Danışmanlığı. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018. Aka, Muharrem. "Zorlu Yaşam Olaylarını Anlamlandırmada Dünyaya İlişkin Varsayımlar ve Din". Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1, (2024), 181–207. Akbulut Şahin, Emine. Hasta Yakını Olmanın Getirdiği Güçlükler ve Dinî Başa Çıkma: Palyatif Bakım Servisi Onkoloji Hasta Yakınları Örneği. İzmir: Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019. Aktan, Coşkun Can - Yay, Serdar. "Öğrenilmiş Çaresizlik ve Değişime Karşı Pasif Direnç". Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi 8/2, (2016), 58–71. Altınlı Macić, Merve. Din Psikolojisi. Almanya: Plural Publications, 2022. Arslan, İhsan. "Sahâbenin Olumsuz Davranışları Karşısında Hz. Peygamber'in Tavrı". Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 12/1, (2012), 119–149. Asoğlu, Emel - Özdemir, Ömer. "Deprem Kaynaklı Travma Sonrası Stres Belirtileri ile Başa Çıkmada Din Eğitiminin Rolü". Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 17, (2024), 321–348. Atalay, Zeynep. "Kur'an'da Zorluklar Karşısında Toplumların Tepkilerinin Psiko-Sosyal Boyutları". Journal Of Analytic Divinity 5/1, (2021), 226–248. Aydın, Cüneyd. "Kader İnancının Savunma Mekanizması ve Dinî Başa Çıkma Kavramları Açısından Değerlendirilmesi". Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/35, (2019), 101–122. Ayten, Ali. Prososyal Davranışlarda Dindarlık ve Empatinin Rolü. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2009. Ayten, Ali. Tanrı'ya Sığınmak: Dinî Başa Çıkma Üzerine Psiko-Sosyal Bir Araştırma. İstanbul: İz Yayıncılık, , 3. Baskı, 2021. Ayten, Ali - Sağır, Zeynep. "Dindarlık, Dinî Başa Çıkma ve Depresyon İlişkisi: Suriyeli Sığınmacılar Üzerine Bir Araştırma". Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 48, (2015), 133–160. Ayten, Ali - Yıldız, Refik. "Dindarlık, Hayat Memnuniyeti İlişkisinde Dinî Başa Çıkmanın Rolü Nedir? Emekliler Üzerine Bir Araştırma". Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 16/1, (2016), 281–308. Bağış, Mehmet. "Hz. Nûh Kıssasının Değerler Eğitimi Açısından İncelenmesi". The Journal of Academic Social Science Studies 85, (2021), 219–232. Bahadır, Abdulkerim. İnsanın Anlam Arayışı ve Din: Logoterapik Bir Araştırma İstanbul: İnsan Yayınları, Baskı, 2023. Bahadır, Ziynet - Ay, Faruk. "Deprem Kaygısı ve Dinî Başa Çıkma". Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 38, (2025), 161–195. Batan, Sabriye Nazlı. Yetişkinlerde Psikolojik Dayanıklılık ve Dinî Başa Çıkmanın Yaşam Doyumuna Etkileri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016. Batan, Sabriye Nazlı - Ayten, Ali. "Dinî Başa Çıkma, Psikolojik Dayanıklılık ve Yaşam Doyumu İlişkisi Üzerine Bir Araştırma". Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 15/3, (2015), 67–92. Bulut, Hasan. "Kur'an Bağlamında Sabır ve Şükür İlişkisi". Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16, (2020), 338–355. Bush, Ellen Grene vd. "Religious Coping With Chronic Pain". Applied Psychophysiology and Biofeedback 24/4, (1999), 249–260. Can, Neslihan. (2019). Başa Çıkma Davranışına Kaynak Oluşturan Dinî İnanç ve Değerler Üzerine Bir Değerlendirme [Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Ceylan, Ummahan Esra. Ölümlülük Bilincinin Dinî Başa Çıkma, Tanrı Algısı, Ölüm Kaygısı ve Psikolojik İyi Oluş ile İlişkisi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018. Coşgun, Rabia - Tokur, Behlül. "Ağır Hastalarda Dinî Başa Çıkma". Journal of Analytic Divinity 6/2, (2022), 243–268. Çağrıcı, Mustafa. "Sabır". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/337–339. Ankara: TDV Yayınları, 2008. Çağrıcı, Mustafa. "Tevekkül". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 41/1-2. İstanbul: TDV Yayınları, 2012. Çakır, Berra. Manevi Danışmanlık Açısından Algılanan Stres, Başa Çıkma, Psikolojik Dayanıklılık ve Tevekkül Arasındaki İlişkiler Üzerine Bir Araştırma. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023. Çetin, Çağla - Güzeloğlu, Tuğşat. "Covid-19 Pandemi Döneminde Dinî Başa Çıkma Tarzları ile Ruh Sağlığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi". Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 27/1, (2022), 1–22. Demirci, Mehmet. "Kur'an-ı Kerim Işığında Sabır Kavramı". Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/12, (2002), 263–285. Demirkol, Nihat. "Kur'an Öğretisi Rehberliğinde Başarıya Işık Tutan Bir Kavram: Sabır". Batman Akademi Dergisi 7/1, (2023), 94–110. Diyanet İşleri Başkanlığı Kolektif. Hayat Rehberi Kur'an: Konulu Tefsir. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Cilt 4, 3. Baskı, 2023. Doğan, Mebrure. Dindarlık, Sabır ve Psikolojik İyi Olma Arasındaki İlişkiler. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014a. Doğan, Mebrure. "Dinlerde ve İslam Kültüründe Sabır". Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/5, (2014b), 93–130. Doğan, Mebrure. "Karakter Gücü Olarak Sabır ve Psikolojik İyi Oluş İlişkisi". The Journal of Happiness & Well-Being 5/1, (2017), 134–153. Doğan, Mebrure - Gülmez, Çiğdem. "Sabır Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması". Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 42, (2014), 263–280. Doğanay, Süleyman. Acı ve Tahammül. Maarif Mektepleri. Bursa: Ekin Yayınevi, 2019. Doğanay, Süleyman. "Zorluklarla Başa Çıkma Bağlamında Bir Model Önerisi: Sabra Yolculuğun Beş Hali". Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 19/1, (2019), 286-307. Ege, Remziye. "Anlam Alanı İçinde Sabrı Bir Tutum Olarak Yeniden Düşünmek". Dini Araştırmalar 16/43, (2013), 67–86. Ekşi, Halil - Sayın, Mine. "Dinî Başa Çıkma Ölçeği'nin Türkçe Uyarlaması (Bilingual Equivalence)". Uluslararası Aile ve Çocuk Eğitiminde Güncel Yaklaşımlar Kongresi Bildirisi (20–22 Mayıs 2016), İstanbul, 2016. El-Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed B. İsmâil. Sahîh-i Buhârî ve Tercemesi. 7. Cilt, Ankara: Ötüken Neşriyat, 1987. Eliüşük, Ayşe. (2014). Sabır Eğiliminin Öz-Belirleme, Öz-Anlayış ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014. Eliüşük, Ayşe - Arslan, Coşkun. "Sabır Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışmaları". Değerler Eğitimi Dergisi 14/32, (2016), 25–46. Erdemir, Nusret - Ayas, Tuncay. "Ortaokul Öğrencilerinin Sosyal Medya Bağımlılığı, Yalnızlık ve İyi Oluş Arasındaki İlişkinin İncelenmesi". Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/4, (2023), 708–721. Eryücel, Sema. "Yaşam Olayları ve Olumlu Dinî Başa Çıkma". Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10/23, (2013), 251–271. Esen Ateş, Nesibe. (2018). Şehit Aileleri, Gaziler ve Gazi Ailelerinde Dinî Başa Çıkma: Adana Örneği. Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018. Esen Ateş, Nesibe - Kayıklık, Hasan. "Şehit Ailelerinde, Gazilerde ve Gazi Ailelerinde Sabır ve Dinî Başa Çıkma İlişkisi". Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 19/1, (2019), 225–236. Fayda, Mustafa. "Muhammed". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/406–421. Ankara: TDV Yayınları, 2020. Gazâlî, İmam. İhyâʾu Ulûmi'd-Dîn Tercümesi. Cilt 7; İstanbul: Erkam Yayınları, 2016. Gümüş, Recep. Evde Bakım Ücretinden Yararlanan Bakıcılarda Dinî Başa Çıkma: Bucak Örneği. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017. Gürses, İbrahim. Dindarlık ve Kişilik. Bursa: Emin Yayınları. 2. Baskı, 2017. Harunoğulları, Saliha. "Dua İbadetinin İnsan Yaşamındaki Rolü ve Etkisi". Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi 9/1, (2025), 213–229. Held, Barbara S. "The Negative Side of Positive Psychology". Journal of Humanistic Psychology 44/1, (2004), 9–46. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisine Giriş. İstanbul: Dem Yayınları. 7. Baskı. 2020 Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 16. Baskı. 2021 İbn Hişâm. Sîret-İ İbn-i Hişam Tercemesi (H. Ege, Çev.) 2. Cilt. İstanbul: Kahraman Yayınları. İbn Kayyım El-Cevziyye. (2012). Sabredenler ve Şükredenler. İstanbul: İnsan Yayınları. James, William. The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature. UK: Routledge, 2002. Jusupov, Mairambek. "Meallerde Sabır Kavramının Analizi (Kırgızca ve Rusça mealler örneğinde)". Dergiabant 5/10, (2017), 62-80. Kahraman, Halil İbrahim. Sabır Kavramının Semantik Tahlili. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018. Kandemir, Fatih. "Üniversite Öğrencilerinin Sabır Eğilimlerinin İçsel Dinî Motivasyon Düzeyleriyle Yordanması Üzerine Ampirik Bir Çalışma (Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Örneği)". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 9/2, (2020), 1470–1486. Kara, Elif. Öğrenilmiş Çaresizlik Davranışının Genellenme Derecesi ile Kader İnancı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2009. Kara, Mustafa. 5. Hafta: Kur'ân'da Sabredenlerin Özellikleri [Ders Notu]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. Erişim 25 Mayıs 2025. Erişim Adresi Karakaş, Ahmet. "Sabır Tutumunun Sürekli Öfke İfade Tarzlarına ve Öfke Kontrolüne Etkisi". Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 2/1, (2018), 93–111. Karakaş, Ahmet - Koç, Mustafa. "Stresle Başa Çıkma ve Dinî Başa Çıkma Yöntemleri Arasındaki İlişki: Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 3/3, (2014), 610–631. Karakurt Yılmaz, B. Nebevi Sünnette Psikoterapi. Kahramanmaraş: Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018. Karataş, Kasım - Baloğlu, Mustafa. "Tevekkülün psikolojik yansımaları". Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/1, (2019), 1–22. Karslı, Necmi. "Üniversite Öğrencilerinde Sabır ve Dindarlık İlişkisi". Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17, (2020), 52–72. Kıral, Bilgen. "Akademik Hayatta Sabır Üzerine Nitel Bir Çalışma". Journal Of Computer And Education Research 7/14, (2019), 250–283. Koenig, Harold. G vd. "Religion and Psychiatry: Recent Developments in Research". BJPsych Advances 26/5, (2020), 262–272. Koenig, Harold. G vd. "Religious Coping and Mental Health Outcomes in Medically Ill Hospitalized Older Adults". Journal of Nervous and Mental Disease 186/9, (1998), 513–521. Korkmaz, Sezai. "Olumlu ve Olumsuz Dinî Başa Çıkma, Sosyal Medya Bağımlılığı ve Yalnızlık İlişkisi". Tasavvur: Tekirdağ İlahiyat Dergisi 7/2, (2021), 293–322. Korkmaz, Sezai vd. Dinî Başa Çıkma, Şükür, Takdir Etme, Endişe ve Anksiyete İlişkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1, (2023), 223–246. Köksal, Mustafa Âsım. Peygamberler Peygamberi Hz. Muhammed Aleyhisselam ve İslâmiyet: 1. Mekke Devri. İzmir: Işık Yayınları, 2. Baskı, 2008. Kula, Naci. "İstenmedik Ve Beklenmedik Olaylarla Karşılaşan Bireylere Yönelik Moral Ve Manevî Desteğin Önemi (Deprem Ve Bedensel Engellilik Örneği)". Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 6/3 (Haziran2006), 73-94. Kuşdemir, Ebrar. Kur'ân'da Sabır ve Sabır-Ecir İlişkisi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024. Küçükaşcı, Mustafa Sabri. "Senetü'l-Hüzn". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/519–520. İstanbul: TDV Yayınları, 2009. Lazarus, Richard S. - Folkman, Susan. Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer Publishing Company, 1984. Mickley, Jacqueline. Ruth vd. "God and the Search for Meaning among Hospice Caregivers". The Hospice Journal 13/4, (1998), 1–17. Önal, Recep. "Kur'an'da İmani ve Ahlaki Bir Tavır Olarak Sabır". Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/2, (2008), 439–466. Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York, London: The Guilford Press, 1997. Pargament, Kenneth I. "Acı ve Tatlı: Dindarlığın Bedelleri ve Faydaları Üzerine Bir Değerlendirme" (A. U. Mehmedoğlu, Trans.). Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/1, (2005), 279–313. Pargament, Kenneth I. "Religion and Coping: The Current State of Knowledge". The Oxford Handbook of Stress, Health, and Coping. ed. S. Folkman. 269–288. Oxford: Oxford University Press, 2011. Pargament, Kenneth I. vd. "God Help Me: (I) Religious Coping Efforts as Predictors of the Outcomes to Significant Negative Life Events". American Journal of Community Psychology 18/6, (1990), 793–824. Pargament, Kenneth I. vd. "The vigil: Religion and the Search For Control in the Hospital Waiting Room". Journal of Health Psychology 4/3, (1999), 327–341. Pargament, Kenneth I. vd. "The Many Methods of Religious Coping: Development and Initial Validation of the RCOPE". Journal of Clinical Psychology 56/4, (2000), 519–543. Pargament, Kenneth I. vd. "Patterns of Positive and Negative Religious Coping with Major Life Stressors". Journal for the Scientific Study of Religion 37/4, (1998), 710–724. Pargament, Kenneth I. vd. "Religious Coping Methods as Predictors of Psychological, Physical, and Spiritual Outcomes Among Medically Ill Elderly Patients: A Two-Year Longitudinal Study". Journal of Health Psychology 9/6, (2004), 713–730. Pargament, Kenneth I. vd. "Religious Coping Among the Religious: The Relationships Between Religious Coping and Well-Being in a National Sample of Presbyterian Clergy, Elders, and Members". Journal for the Scientific Study of Religion 40/3, (2001), 497–513. Peterson, Christopher - Seligman, Martin E. P. Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification. Oxford: Oxford University Press, 2004. Ramdani, Zulmi – Mardhiana, Radin. "Patience as a Religious Coping Mechanism in the Learning Process among Muslim Students in Higher Education". PENAMAS: Religion and Society Research Journal 37/1, (2024), 100–115. Rice, Phillip L. Stress and Health. Pacific Grove, CA: Brooks/Cole Publishing Company, 2nd ed., 1992. Saadi, Tasnim. Tevekkül, Kendini Gerçekleştirme ve Bilişsel Esneklik İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024. Sağır, Cemile. "Yunus Emre'nin Risâletü'n-Nushiyye'sinde Sabır ve Psikolojik İyi Oluş ile İlişkisi". Tasavvuf: İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi 25/50, (2022), 107–132. Salim, Esma. Boşanma Sürecindeki Bireylerde Başa Çıkma Stratejileri ve Dinî Başa Çıkma. Isparta Örneği. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017. Sayın, Esma. "Tasavvuf Kültüründeki "Sabır" Kavramının Psikolojik Etkileri". Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi 1/1, (2012), 413–422. Schnitker, Sarah A. "An Examination of Patience and Well-Being". The Journal of Positive Psychology 7/4, (2012), 263–280. Schnitker, Sarah A. - Emmons, Robert A. "Patience as a Virtue: Religious and Psychological Perspectives". Research in The Social Scientific Study of Religion 18, (2007), 177–208. Seligman, Martin. E. P. "Learned Helplessness". Annual Review of Medicine 23, (1972), 407–412. Selye, Hans. The Stress of Life. New York: Mcgraw-Hill. Companies, Revised Ed., 1978. Seyhan, Beyazıt Yaşar. "Başa Çıkma Değeri Açısından Sabır Üzerine Nitel Bir Çalışma". Akademik Bakış: Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi 49, (2015), 127–146. Seyhan, Beyazıt Yaşar. "Başa Çıkmaya Dayalı Sabır Ölçeği (BÇSÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Gözden Geçirme Çalışması". Journal of Economics and Social Research / Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 8/16, (2021), 49-60. Steers, Mai-Ly N. vd. "Seeing Everyone Else's Highlight Reels: How Facebook Usage is Linked to Depressive Symptoms". Journal of Social and Clinical Psychology 33/8, (2014), 701–731. Şahin, Adem. "Din Psikolojisinde Bilişsel Yaklaşım: Mcintosh'un 'Bilişsel Bir Şema Olarak Din' Teorisi Örneği". Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/23, (2007), 35–50. Şahin, Hatice. Kur'ân'da "Takvâ" Kavramı. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006. Şeker, Necmeddin - Karakurt, Büşra. "Dinî İbadetlerle Psikoterapi". Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/8, (2018), 165–187. Şentürk, Habil. İslami Hayatın Psikolojik Temelleri. İstanbul: İz Yayıncılık, 3. Baskı, 2017. Şentürk, Lütfi - Yazıcı, Seyfettin. İslam İlmihali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 34. Baskı, 2019. Şentürk, Mustafa. "Hz. Musa ve Hızır (As) Kıssası: İsrailiyyât Rivâyetlerine Karşı Eleştirel Bir Yaklaşım". Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5, (2015), 173–208. Tarhan, Nevzat. "Stres ve Sabır". Kur'an Mesajı: İlmî Araştırmalar Dergisi 1/5, (1998), 44–47. Taş, Mehmet Ali - Tortumlu, Muhammet. "Sabır Eğiliminin Kariyer Kaygısı Üzerindeki Etkisinde Kararlılığın Aracılık Rolü". Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 14/1, (2021), 1–17. Temizkan, Abdullah. Kur'an'da Sabır (Hz. Nuh Örneği). Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012. Tix, Andrew P. - Frazier, Patricia. "The Use of Religious Coping During Stressful Life Events: Main Effects, Moderation, and Mediation". Journal of Consulting and Clinical Psychology 66/2, (1998), 411–422. Tok, Fatih - Kahraman, Halil İbrahim." Cahiliye'den İslam'a Sabır Kavramı". Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/10, (2019), 87–116. Tokur, Behlül. (2018). Stres ve Din: Her Hâl Gelip Geçicidir. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2. Baskı, 2018. Topuz, İlhan. Dini Gelişim Seviyeleri ile Dinî başa çıkma Tutumları Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2003. Tosun, Muhammed. "Manevi Danışmanlık ve Rehberlikte Anadolu Bilgeliği Bağlamında Mesnevi Üzerine Terapötik Analizler". Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 10, (2024), 87-130. Tutar, Adem. "Hazret-İ Muhammed (S.A.V.) ve Sabır". Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4, (1999), 136–144. Uğur, Kübra - Korkmaz, Sezai. Türk ve Malay Üniversite Öğrencilerinde Kadercilik, Umutsuzluk ve Dindarlık İlişkisi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 24/1, (2024), 202–224. Uysal, Veysel vd. "Dinî Başa Çıkma ile Umut, Hayat Memnuniyeti ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki Etkileşim Üzerine Bir Araştırma". Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 52, (2017), 139–160. Wortmann, Jennifer. "Religious Coping". Encyclopedia of Behavioral Medicine. ed. Marc D. Gellman vd, 1647–1648. New York: Springer, 2013. Wyatt, Zoe. "The Dark Side of #PositiveVibes: Understanding Toxic Positivity in Modern Culture". Psychiatry and Behavioral Health 31, (2024), 1–6. Xu, Jianbin. "Pargament's Theory of Religious Coping: Implications For Spiritually Sensitive Social Work Practice". British Journal of Social Work 46/5, (2016), 1394–1410. Yalçın, Rumeysa. (2022). "Kur'an Perspektifinde "Sabır" Kavramının İnsan Üzerindeki Olumlu Etkileri". Bilhikem V. Sosyal Bilimler Öğrenci Sempozyumu Bildiriler Kitabı. ed. A. H. Öksüz - A. İnan 495–522. Van: Bilhikem Yayınları, 2022. Yapıcı, Asım - Doğanay, Süleyman. "Dinî Başa Çıkma ve Sabır Bağlamında İnsan Tipleri: Nitel Bir Araştırma". Bilimname, 40, (2019), 105–135. Yavuzer, Nurgül. "Bir Prososyal Davranış Kaynağı Olarak Özgeci Motivasyonun İlgili Alan Yazını Işığında Değerlendirilmesi". HAYEF Journal of Education 14/1, (2017), 105–126. Yıldız, Abdulvahap. "Hz. Eyyûb'ün (A.S.) Hastalıklar Karşısındaki Sabrı ve Manevî Hastalıklarımız". Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/36, (2016), 128–142. Yüksel, Mukadder Arif. "Kur'ân'da İlâhî Sınama ve Sabır". Tefsir Araştırmaları Dergisi 4/3, (2020), 121–143.