Sahabe, Tâbiûn ve Sonrası: Rivayet Güvenliği ve Mevzû Haberlerin Ortaya Çıkışı

Bu çalışma, hadis rivayetinin Hz. Peygamber döneminden başlayarak Sahabe, Tabiûn ve Hicrî III. asra uzanan tarihî gelişimini ele almakta; rivayet sürecinde ortaya çıkan sorunları ve özellikle mevzû (uydurma) hadislerin doğuş sebeplerini incelemektedir. İlk dönemde sözlü aktarıma dayanan rivayet geleneği, hem Kur’an’la karışma endişesi hem de yazı kültürünün sınırlılığı sebebiyle yavaş bir gelişim göstermiştir. Fitne döneminin başlamasıyla birlikte hadis rivayeti daha titiz bir sorgulama sürecine girmiş; isnad uygulaması sistemli bir tedbir olarak yaygınlaşmış ve cerh-ta‘dil faaliyetlerinin temelleri atılmıştır. Tabiûn döneminde İslam coğrafyasının genişlemesi ve farklı kültürlerle etkileşimin artması, uydurma haberlerin çoğalmasına zemin hazırlamıştır. Bu durum, Emevî halifesi Ömer b. Abdülazîz’in hadislerin tedvinine yönelik girişimiyle kurumsal bir çözüme kavuşturulmuştur. Hicrî III. asırda ise hadislerin büyük kısmı yazılı kaynaklarda toplanmış, sahihlik kriterleri belirginleşmiş ve mevzû rivayetlere karşı kapsamlı eserler telif edilmiştir. Çalışma, hadis rivayet geleneğinin şekillenmesinde sosyal, siyasî ve itikadî unsurların etkisini ortaya koymakta; aynı zamanda mevzû hadislerin temel konu alanlarını ve bunların literatürdeki yansımalarını değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler: Hadis, Rivayet, İsnad, Mevzû Hadis, Tedvin, Cerh ve Ta‘dil.