Published December 20, 2025 | Version v1
Journal article Open

Anadoluculuğun Eklektik Analizi ve Sosyoekonomik Çözüm Önerileri (1923-1945)

Authors/Creators

Description

Türkiye’de yapısal dönüşümlerin birbirini izlediği 19.yüzyılda düşünce dünyasında da kayda değer bir hareketlilik gözlemlendi. Her biri ayrı bir kurtuluş reçetesi öneren düşünce kalıplarının, çağı doğru okuyamaması üzerine 20.yüzyılın başlarında “gelenekçi” modernleşmeyi savunan Anadoluculuk ortaya çıktı. Bu noktada düşünce, Anadolu ve Trakya topraklarının taşıdığı yüksek önem üzerine inşa edildi. Çeşitli ögelerden meydana gelen düşüncenin temel hedefi, üzerinde barınılan yerleri “vatanlaştırıp kalkındırmak” şeklinde kurgulandı. Anadoluculuğun kotları ve hali hazırdaki geçerliliğini irdeleyen bu çalışmada sırasıyla düşüncenin doğuşu, ana değerleri, milliyet olgusuna yaklaşımı, Türk tarihine bakışı ve Türkiye’nin köklü sosyoekonomik meselelerine karşı ürettiği çözümler ele alındı. Bir hayli uzun zaman gerektiren kaynak temini aşamasından sonra süreli yayınlar titizlikle tarandı. Düşünürlerin buralarda yayımlanmış yazıları ekseninde çalışmaya biçim verildi. Entelektüel ve analitik düzeyi epey yüksek olan Anadoluculuğun pragmatik yanları göz önüne serildi. Teorisyenler arasında yaşanan tartışma ve farklı açıdan yaklaşımların düşünceye sağladığı zenginlikler dile getirildi. Kronolojik gelişime bağlı kalınarak düşüncenin işlevselliği sorgulandı ve eğitim öğretim merkezli sonuçlara ulaşıldı. Ekonomik savlar, değerlendirmeler ve tespitlerin ülkenin ilerlemesi için nasıl bir ufuk açtığı mihenk taşına yatırıldı. Kısmen arşiv kaynaklarının da kullanıldığı çalışmada, Anadoluculuk adı altında sunulanların sürdürülebilirliğinin sağlaması yapıldı. Varılan noktada, düşüncenin dinamiklerinin kronikleşmiş sorunlar karşısında çıkış yolu gösteren bir kimyasının bulunduğu saptandı.

Abstract (English)

The last century of the Ottoman Empire was very active in terms of the world of thought as in many other aspects. Various ideas such as Westernism, Ottomanism, Islamism, Decentralization and Turkism were put forward and discussed at length in order to rescue the state from the quagmire it had fallen into. However, none of the aforementioned thought patterns were sufficient to put a stop to the bad course. In the democratic and productive intellectual atmosphere of the Constitutional Monarchy II, a new school of thought, Anatolianism (Turkism, Homelandism), was born with the aim of preventing political, economic and social disintegration. The principles of Anatolianism were soon heard by large masses of people through press activities, efforts of intellectuals, educational institutions and politicians. Its encompassing structure, reasonable proposals and humanist identity played an important role in the idea's gathering supporters. The idea served as a platform where different figures from the conservative, nationalist and secular wings met. Anatolian intellectuals produced voluminous works on the understanding of the homeland, the new nationality, cultural identity, historical consciousness, the role of education in development and what needed to be done to strengthen the national economy. In fact, intellectuals such as Nurettin Topçu, Remzi Oğuz Arık, Mehmet Emin Erişirgil, Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, Samet Ağaoğlu, Hilmi Ziya Ülken and Nusret Kemal Köymen, in addition to being the brain trust of thought, also acted as locomotives.

The idea that “sanctified” Anatolia and Thrace considered them the center of Turkish culture and civilization. It was stated that Anatolia had given a distinct national identity to all the societies living on it throughout history, as well as to the people who inhabited it after Malazgirt. It was claimed that the sense of unity reinforced by the common homeland would make it easier to make the land more prosperous. The Ottoman Empire was harshly criticized by intellectuals for failing to take advantage of the synergy created by Anatolia as it should have. The representatives of the idea, who favored Anatolian origin over Turkish ancestry from an anthropological point of view, did not completely isolate Islam from the definition of identity. Anatolianism shied away from discourses that would confront the official ideology in terms of both the perception of Turkish nationalism and the understanding of religiosity.

The common ethnographic elements that Anatolia gave birth to, the widespread use of Turkish and the collective past that emerged after the Malazgirt victory were highly valued. Anatolianism's understanding of historical appropriation was quite different from the official doctrine. The preference for the term Anatolian Turkish history over Turkish history was believed to be a unifying source of morale for citizens. The historical mentality that ignored the Seljuk and Ottoman dynasties was fought relentlessly. It was emphasized that cultural artifacts, symbols of a common geography and co-produced past, should be recorded. It was emphasized that institutions teaching history should not approach the subject either emotionally or purely logically. The thesis of historiography, which analyzes the documents correctly by showing loyalty to national interests, was defended.

Anatolianism, which had a chemistry that was far from stagnation, searched for the codes of development in the elimination of defects in education and the strengthening of the national economy. Rather than relying on theory, he envisioned education and training to be implemented with practical equipment. Schools were reminded of the benefits of preparing programs by taking into account the conditions of the socio-economic cosmography. In popular parlance, education should not be about saving the day, but about organizing long-term plans. The coordination between the “education-ethics-economics” triangle and the solid steps to be taken in these areas will make Turkey a country with a high level of prosperity. It was mentioned that it is of critical importance that education from primary school to higher education should be a system that prepares students for real life, rather than a mere acquisition of knowledge.

In the field of economy, which is at least as prominent as education, the thinking was wrapped up in proposals based entirely on national interests. It was pointed out that Turkey had to be strong in agriculture and industry by always relying on domestic resources. It was stated that progress in Anatolia, starting from the rural areas, would have positive effects on the cities as well. In order to establish a national industry, the discourses of Atatürk's thought and those in his mind were exactly the same. In order to eliminate the development gap between regions, thinkers put forward alternatives suitable for each period. It was pointed out that increasing diversity in the economy would support employment and production.

Files

sosyal-854-873.pdf

Files (522.3 kB)

Name Size Download all
md5:71932a2511308d65e078f461e0a77d2c
522.3 kB Preview Download

Additional details

Additional titles

Translated title (English)
Eclectic analysis of Anatolianism and socioeconomic solution suggestions (1923-1945)

References

  • Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 030.11.1.0.239.26.10, (27.08.1953). Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 030.11.1.0.266.26.18, (10.10.1957). Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 180.9.0.0.36.191.2, (18.11.1926). Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 30.1.0.0.123.784.2, (20.01.1953). Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 490.1.0.0.1.3.16, (2.01.1930). Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt ve Denetleme Başkanlığı Arşivi, (07.08.1335/07.10.1919), İstiklal Harbi Klasörü: 2708, Dosya No: 1, Fihrist No: 4 (1). Telif ve Tetkik Eserler Ağaoğlu, S. (1944). Sanayi politikası. Millet Mecmuası, (22), 309, 310. Akçura, Y. (2013). Üç tarz-ı siyaset. Ötüken Neşriyat. Akgün, A. (1994). Osmanlı arşiv belgelerine göre: Edebiyatçılarımızın resmî hâl tercümeleri: XVII Ali Kami Akyüz. Yedi İklim, 46(6), 62-64. Akyüz, A. K. (1937). Milliyet meselesi. Çığır Mecmuası, 5(53), 17-20. Ankara Sanayi Odası (2013). Bozkırdan sanayinin başkentine Ankara sanayi tarihi. Arayıcı, A. (1999). Kemalist dönem Türkiyesi'nde eğitim politikaları ve Köy Enstitüleri. Ceylan Yayınları. Arık, R. O. (1943). Bizim milletçiliğimiz. Millet Mecmuası, 2(13), 28-32. Arık, R. O. (1943). Maarifimizin Binbir Derdi. Bizim Türkiye, 23, 4. Atabay, M. (2009). "Anadoluculuk". T. Bora (Ed.). Modern Türkiye'de siyasi düşünce-4, içinde (s. 515-532). İletişim Yayınları. Baban, C. (1970). Politika galerisi büstler ve portreler. Remzi Kitabevi. Bakırezer, G. (2005). "Türkiye'de sosyal liberalizm". M. Yılmaz (Ed.). Modern Türkiye'de siyasi Düşünce-7, içinde (s. 139-163). İletişim Yayınları. Bal, H. (1991). John Dewey'in eğitim felsefesi ve 1924 raporunun Türk eğitimine etkileri. Kor Yayınları. Balım, A.İ. (1947). Anadolu ve aydınlarımız. Hareket Dergisi, 3(13), 13. Bayrı, M.H. (1341). Milliyetperverliğin manası. Anadolu Mecmuası, 1(9, 10, 11), 313-316. Beyatlı, Y.K. (2022). Mektuplar makaleler. Fetih Cemiyeti Yayınları. Bişirici, D.A. (2022). Hilmi Ziya Ülken'de jeo-felsefe kavramı olarak Anadoluculuk: Türk düşünce tarihindeki yeri. Yayımlanmamış doktora tezi, Hitit Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çorum. Bülbül, Ö. (2016). Remzi Oğuz Arık ve Anadolucu milliyetçilik. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 73-94. Canbaz, C.Y. (2018). Ali Kami Akyüz ve Gündüz dergisinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Cebesoy, A.F. (2019). Milli Mücadele hatıraları. Temel Yayınları. C.H.P. (1935). Dördüncü büyük kurultayı görüşmeleri tutulgası. Ulus Basımevi, Ankara. C.H.P. Genel Sekreterliği (1944). Milli şef Cümhurreisi İsmet İnönü'nün Türkiye Büyük Millet Meclisinin 7 inci intihap devresinin 2 inci toplanma yılını açış nutku. Çınar, M. (2013). Anadoluculuk ve tek parti CHP'de sağ kanat. İletişim Yayınları. Dewey, J. (1939). Türkiye maarifi hakkında rapor. Devlet Basımevi. Erhat, A. (2003). Sevgi yönetimi. Can Yayınevi. Erişirgil, M.E. (1340). Anadolu'da maarif nasıl taammüm edebilir? Anadolu Mecmuası, 1(2), 55-57. Erten, M. (2010). Topraktan parlamentoya. Boyut Yayınları. Esendal, M.Ş. (2003). Oğullarıma mektuplar. Bilgi Yayınevi. Fındıkoğlu, Z.F. (1340). John Dewey terbiye ve felsefesi. Anadolu Mecmuası, 1(7), 326-328. Günaltay, M.Ş. (1331). Türkler ve İslâmiyet. İslâm Mecmuası, 4(42), 868-877. Hamid Sami (1337). Küçük Asya. Dergâh Mecmuası, 1(2), 28. Hamid Sami (1340). Anadolu madenleri. Anadolu Mecmuası, 1(6), 245-248. Hatipoğlu, Ş.R. (1933). Türkiye'de ziraat ve ticaret. Dönüm Dergisi, 2(13), 5-10. Haydar Necib (1340). Dumlupınar merasimi. Anadolu Mecmuası, 1(6), 268-270. Haydar Necib (1340). Türk ocağı. Anadolu Mecmuası, 1(7), 261-263. İnan, A. (1972). Devletçilik ilkesi ve Türkiye Cumhuriyeti'nin birinci sanayi planı, 1933. TTK Basımevi. İslamoğlu, A.M. (1943). Tarihten çizgiler. Hareket Dergisi, 2, Sayı: 11, s. 329-331. Kabaklı, A. (1947). Ayın hercümerci. Hareket Dergisi, 3(14), 11, 12. Kalafat, Y. (1992). Şark meselesi ışığında Şeyh Sait olayı, karakteri, dönemindeki iç ve dış olaylar. Boğaziçi Yayınları. Kaplan, M. (1939). Oğuzlar. Hareket Dergisi, 1(1), 19-21. Kaplan, M. (1947). Yeni Türk milliyetçiliği. Hareket Dergisi, 3(20),1, 2. Kara, İ. (2013). "Nesillerin ruhu üzerinden "yeni" milliyetçilik tasavvuruna dair birkaç not". İ. Enginün ve Y. Çelik (Ed.). Mehmet Kaplan, içinde (s. 433-444). T.C. Kültür Bakanlığı. Kazım (1933). Memleket parçaları: Trabzon. Dönüm Dergisi, 2(13), 35-37. Kılıç, M. (2011). Liberalleşme sürecinde Türk milliyetçiliği ve Türk milliyetçiler derneği (1945-1953). Yayımlanmamış doktora tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta. Korkmaz, T. (2016). Tipolojik ve kuramsal bağlamda milliyetçilik ve Anadoluculuk. A Kitap. Köymen, N.K. (1934). Köylü hanı. Ülkü Halkevleri Mecmuası, (16), 319, 320. Mehmet Şecaat (1933). İstanbul sebzeciliği ve satış meselesi. Dönüm Dergisi, 2(14), 20-22. Mustafa Sıtkı (1933). Meyvelerimizde çeşit meselesi. Dönüm Dergisi, 2(14), 15-19. Okurer, C. (1944). İdeal milliyetçilik. Çığır Mecmuası, 14(138), 329-333. Özdoğan, M. (2015). Türkiye'de Ulus İnşası ve Dil Devrimi, Akademik Hassasiyetler, 2(3), 227-263. Pakiş, A. (2013). Kimlik ve siyaset bağlamında Anadoluculuk hareketi. Yayımlanmamış doktora tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Pamuk, Ş. & Toprak, Z. (1988). Türkiye'de tarımsal yapılar (1923-2000). Yurt Yayınları. Ronald, D. (1984). Liberalism and ıts critics. M. J. Sandel (Ed.). p. 60-79. New York University. Sevin, V. & Özfırat A. (2001). Hakkari stelleri: Doğu Anadolu'da savaşçı çobanlar ilk not. Belleten, 65(243), 501-518. Şeker, M. (1997). Fetihlerle Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Tekeli, S.T. (1943). Zirai istihsal işlerimiz. Millet Mecmuası, (9), 266, 267. Tezel, Y.S. (2002). Cumhuriyet döneminin iktisadi tarihi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Topçu, N. (1939). Rönesans hareketleri. Hareket Dergisi, 1(1), 1-6. Topçu, N. (1939). Asrımızın hareket adamları. Hareket Dergisi, 1(2), 33-39. Topçu, N. (1939). Bizde milliyet hareketleri. Hareket Dergisi, 1(3), 74-79. Topçu, N. (1943). Lise dersleri. Hareket Dergisi, 2(11), 361-364. Topçu, N. (2012). İradenin davası/devlet ve demokrasi. Dergâh Yayınları. Turan, R. (2008). "Türklerin Anadolu'ya akınları ve Malazgirt Zaferi'nden önce Anadolu'da Türk varlığı". Z. Türkmen (Ed.). Eski Ön Asya uygarlıklarından günümüze Anadolu'da Türk varlığı, içinde (s. 57-82). Genelkurmay Basımevi. Turhan, M. (1942). Niçin milliyetçiyiz. Millet Mecmuası, 1(9), 257-261. Turhan, M. (1952). Yine dil hakkında. Bilgi Dergisi, 5(62), 2-4. Ülken, H.Z. (1340). Anadolu örfü ve destanlar-I. Anadolu Mecmuası, 1(1), 25-32. Ülken, H.Z. (1969). Eğitim krizinin kökleri ve üniversiteler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(1), 1-22. Ülken, H. Z. (1976). Millet ve tarih şuuru. Pulhan Basımevi. Ülken, H. Z. (2006). Anadolu kültürü ve Türk kimliği üzerine. Ülken Yayınları. Ülken, H.Z. (2016). "Tarih şuuru ve vatan". E. Yalçın (Ed.). Millet ve tarih şuuru, 4, içinde (s. 197-212). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Ülken, H.Z. (2019). Türkiye'de çağdaş düşünce tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Ülken, H.Z. (2022). Eğitim felsefesi. Doğu Batı Yayınları. Yinanç, M. H. (1340). Milli tarihimizin ismi. Anadolu Mecmuası, 1(1), 1-6. Süreli Yayınlar Bizim Türkiye (1948). Millî Eğitim Bakanı Sayın Bangıoğluna açık mektup, (21), 5. Dönüm Dergisi (1933). İkinci yıla girerken, (12), 3. Millet Mecmuası (1943). Yerli malı ve tasarruf haftası, 1(9), 283. Millet Mecmuası (1948). Türkiye 8 İnci Büyük Millet Meclisine, 5(122), 13. Şehsuvaroğlu, B.N. (1973). Bir yorgun savaşçı: Cahid Okurer. Tercüman, (4214), 3. TBMM Tutanak Dergisi (1937). 20(3). Yinanç, M. H. (16.4.1341). Manasız bir isim Kürdistan. Yeni Türk Gazetesi, (16), 3.