WITTGENSTEIN, FİDEİZM VE İMANIN RASYONELLİĞİ MESELESİ

Din felsefesi ve özellikle de dinî epistemoloji alanındaki mevcut tartışmalar, imanın akli bir temellendirmeye ihtiyaç duyup duymadığı, eğer duyuyorsa bu gerekçelendirme esasının neyin üzerinde kurulması gerektiği gibi sorular üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu konuda genel fideist bakış açısının temel iddiası dini inancın rasyonel bir temellendirmeye ihtiyaç duymadığı yönündedir. Ludwig Wittgenstein’ın (1889-1951) ikinci dönem felsefesinin temeli olan ve onun dil ve anlam anlayışından yola çıkılarak üretilen ‘Wittgensteincı Fideizm’ ise, dini inancın mahiyetini açıklama girişimi olarak klasik fideizmden daha farklı, fakat diğerleri gibi tartışmalı bir zemin sunar. Bu çalışma, Wittgenstein’ın ‘dil oyunları’ düşüncesinin dinî inancın rasyonelliği tartışmalarına dair çözüm önerisini ve bu yaklaşımın gerekçelerini eleştirel biçimde ele almayı hedeflemektedir. Wittgensteincı fideizm, anlamın kullanıma bağlı olduğunu ve her dil oyununun (din, bilim, sanat vb.) kendi içsel mantığına sahip olduğunu savunur. Her dil oyunu kendine has bir ‘anlam alanı’na sahiptir ve o dilin ifadeleri sadece ‘içeriden’ anlaşılabilir. Wittgenstein’ın temel iddiası, dini inançların doğrulanabilir veya yanlışlanabilir olmayıp bir sisteme ve otoriteye duyulan bir ‘tutkulu bağlanma’ oldukları şeklindedir. Din dili oyununun içerisinden olmayan eleştiriler, farklı bir gramere ait oldukları için dini alan için bir geçerlilikleri yoktur. Bunun yanında, dini inancın veya başka alanların rasyonelliğini sadece kendi dil oyunuyla sınırlamanın, bütün alanların nesnel gerçeklikle bağını kopardığını ve her bir alanı göreceli epistemik alana hapsettiğini ifade etmek gerekir. Sonuç olarak, inancın doğruluğu ve gerçekliği sorununu sadece dilsel bir uzlaşıma indirgemenin, teistik imanın gerektirdiği ontolojik iddiaları karşılamada yetersiz kaldığı ve haklı bir temele sahip olmadığı savunulmaktadır.